Hac ve Umre Terimleri Sözlüğü

İbadet terimleri

İhramdan tıraşa kadar umre ve hacda yerine getirilen görevler. Mezhepler arasında hüküm farkı olan yerlerde farkı belirttik.

Umre

Umre, ihrama girip Kâbe'yi tavaf etmek ve Safâ ile Merve arasında sa'y yapmaktan oluşan ibadettir; sözlükte “ziyaret” anlamına gelir. Hac gibi belirli bir zamana bağlı değildir ve saçları tıraş ettirip ya da kısaltıp ihramdan çıkılarak tamamlanır. Hükmü Hanefî ve Mâlikîlere göre müekked sünnet, Şâfiî ve Hanbelîlere göre farzdır; bazı Hanefî âlimler ise vacip sayar.

Ayrıntılı rehber

Hac

Hac, şartlarını taşıyan her Müslümana ömründe bir kez farz olan ve yalnız hac aylarında (Şevval, Zilkade ve Zilhicce'nin ilk on günü) yapılabilen ibadettir. Umreden farkı, haccın rüknü olan Arafat vakfesi gibi belirli günlere bağlı görevler içermesidir; umre için ise belirlenmiş bir zaman yoktur.

Ayrıntılı rehber

Menasik

Diğer adları: Menâsik

Menasik, hac ve umrede yerine getirilen ibadet görevlerinin toplu adıdır; tavaf, sa'y, vakfe ve şeytan taşlama bunlardandır. Umre menasiki ihrama girmek, tavaf, sa'y ve tıraş olup ihramdan çıkmaktır; Arafat vakfesi gibi görevler yalnız hacca aittir.

Ayrıntılı rehber

İhram

İhram, hac ya da umreye niyet edip telbiye getirerek girilen ve bazı davranışların yasak hâle geldiği durumdur. Erkekler izâr ve ridâ denen iki parça örtüye bürünür, kadınlar normal kıyafetleriyle ihrama girer. Uçakla gidenler ihrama Türkiye'deki kalkış havalimanında, uçağa binmeden önce girer; ihramdan tıraş olarak ya da saçı kısaltarak çıkılır.

Ayrıntılı rehber

Mikat

Diğer adları: Mîkat

Mikat, hac veya umre için gelenlerin ihramlı geçmesi gereken sınır noktalarıdır; Cidde mikat değildir, sınırın içinde kalır, bu yüzden uçakla gidenler ihrama Türkiye'deki kalkış havalimanında, uçağa binmeden önce girer. Beş mikat Zülhuleyfe (Medine yönü), Cuhfe (Şam), Karnü'l-Menâzil (Necid), Yelemlem (Yemen) ve Zât-ı Irk'tır (Irak); Zülhuleyfe Medine'ye kaynağa göre 8-11 km uzaktadır.

Ayrıntılı rehber

Telbiye

Telbiye, hac veya umre için ihrama girerken söylenen ve “Lebbeyk Allâhümme lebbeyk” diye başlayan sözdür; Türkçe anlamı “Buyur Allah'ım, buyur!” diye başlar. Hanefîlere göre niyetle birlikte ihramın farzıdır, Şâfiî ve Hanbelîlere göre sünnet, Mâlikîlere göre vaciptir. Umreci telbiyeyi tavafa başlamadan önce keser; kadınlar telbiye getirirken seslerini yükseltmez.

Ayrıntılı rehber

Tavaf

Tavaf, Hacerülesved hizasından başlayarak Kâbe'nin etrafında yedi kez dönmektir; her dönüşe şavt denir. Kâbe sol tarafta kalacak şekilde, yani saat yönünün tersine yürünür ve tavaftan sonra iki rekât tavaf namazı kılınır. Umre tavafı bütün mezheplere göre umrenin farzıdır; şavtların hükmü ise mezhebe göre değişir.

Ayrıntılı rehber

Şavt

Şavt, tavafta Kâbe'nin etrafında yapılan bir tam dönüş, sa'yde ise Safâ ile Merve arasındaki tek yönlü yürüyüştür; tavaf da sa'y de yedi şavttır. Hanefîlere göre tavafın ilk dört şavtı farz, yediye tamamlamak vaciptir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre yedi şavtın tamamı farzdır. Sa'yde Safâ'dan Merve'ye gidiş bir, dönüş ikinci şavt sayılır.

Ayrıntılı rehber

Kudüm tavafı

Diğer adları: Kudûm tavafı

Kudüm tavafı, ifrad veya kıran haccı yapanların Mekke'ye varınca yaptıkları geliş tavafıdır; Hanefîlere göre sünnettir, hükmünde mezhep farkı vardır. Diyanet Hac Sözlüğü'ne göre yalnız umre ya da temettu haccı yapanlar ayrıca kudüm tavafı yapmaz. Mekkeliler ile Hıll ve Harem bölgelerinde oturanlar da bu tavafı yapmaz.

Ayrıntılı rehber

Veda tavafı

Diğer adları: Vedâ tavafı, Sader tavafı

Veda tavafı, haccını tamamlayan ve Mekke dışından gelen hacıların Mekke'den ayrılmadan önce yaptıkları son tavaftır; Hanefî, Şâfiî ve Hanbelîlere göre haccın vacibi, Mâlikîlere göre müstehaptır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre hac menâsikinden sayıldığı için yalnız umre yapanlara gerekmez. Âdet veya lohusa hâlindeki kadınlar veda tavafı yapmadan ayrılabilir, kendilerine bir şey gerekmez.

Ayrıntılı rehber

Iztıba

Diğer adları: Iztıbâ

Iztıbâ, erkeklerin tavaf sırasında ridâyı sağ omuz açık kalacak şekilde giymesidir. Hanefî ve Şâfiî mezheplerinde ardından sa'y yapılacak tavaflarda, umre tavafı dahil, erkekler için sünnettir; kadınlar ıztıbâ yapmaz. Diyanet'e göre tavaf bitince sona erer ve tavaf namazı omuz örtülerek kılınır, çünkü omuz açık kılmak mekruhtur.

Ayrıntılı rehber

Remel

Remel, erkeklerin tavafın yalnızca ilk üç şavtında yaptığı, normal yürüyüşten ayrılan özel bir yürüyüş biçimidir. Hz. Peygamber hicretin 7. yılındaki Umretü'l-kazâda, Müslümanların zayıf düştüğü söylentisine karşı bunu emretmiş, uygulama Vedâ haccında tekrarlanmıştır. Diyanet'e göre kadınlar remel yapmaz.

Ayrıntılı rehber

Sa'y

Diğer adları: Say

Sa'y, Safâ tepesinden başlayıp Merve'de biten, iki tepe arasında toplam yedi şavt gidip gelmektir. Geçerli bir tavaftan sonra yapılır; Hanefî mezhebinde umrenin vacibi, diğer üç mezhepte rüknüdür. Mes'â denen yolun uzunluğu kaynağa göre yaklaşık 390-450 metredir (TDV: 390 ve 394,5 m) ve erkekler yeşil ışıklar arasında hervele yapar.

Ayrıntılı rehber

Halk ve taksir (tıraş)

Diğer adları: Tıraş olmak, Saçları kısaltmak

Halk ve taksir, ihramdan çıkmak için saçları tıraş etmek (halk) ya da kısaltmaktır (taksir); Diyanet Hac İlmihali'ne göre umrenin vaciplerindendir ve sa'yden sonra yapılır. Tıraş erkeklere mahsustur, kadınlar yalnızca saçlarını kısaltır. Ölçü mezhebe göre değişir: Hanefîlere göre saçın en az dörtte biri tıraş edilir ya da kısaltılır.

Ayrıntılı rehber

Mültezem

Diğer adları: Med'â, Müteavvez

Mültezem, Hacerülesved'in bulunduğu köşe ile Kâbe kapısı arasında kalan, yaklaşık 2 metrelik bölümdür; adı "sımsıkı sarılınan yer" anlamına gelir. Diyanet Hac İlmihali, izdihama yol açmayacaksa tavaftan sonra burada dua edilmesini anlatır ve bunun günümüzde kalabalık nedeniyle pek mümkün olmadığını belirtir. Diyanet'e göre bu duanın Mültezem'de okunması zorunlu değildir.

Ayrıntılı rehber

Makam-ı İbrahim

Diğer adları: Makām-ı İbrâhim

Makam-ı İbrahim, üzerinde Hz. İbrahim'in ayak izleri olarak kabul edilen iki çukurluk bulunan taştır. Bugün metafta, Kâbe'ye birkaç metre mesafede, şeffaf kristal bir muhafaza içindedir. Tavaf namazını arkasında kılmak efdaldir; ancak Diyanet kalabalıkta hemen arkasında kılmaya çalışmanın uygun olmadığını, namazın mescidin uygun bir yerinde de kılınabileceğini belirtir.

Ayrıntılı rehber

Hacerülesved

Diğer adları: Hacer-i Esved

Hacerülesved, Kâbe'nin doğu (bazı kaynaklarda güneydoğu) köşesinde, yerden yaklaşık 1,5 metre yükseklikte gümüş bir çerçeve içindeki siyaha yakın koyu kırmızı taştır. Tavaf onun hizasından başlar ve taşı istilâm etmek sünnettir. Hz. Ömer taşı öperken onun fayda ya da zarar veremeyen bir taş olduğunu, Hz. Peygamber'i örnek aldığını söylemiştir (Buhârî, Hac, 50).

Ayrıntılı rehber

Hatîm / Hicr-i İsmail

Diğer adları: Hatîm, Hicr, Hicr-i İsmâil

Hatîm, Kâbe'nin altınoluğun bulunduğu kuzeybatı tarafındaki yarım daire biçimli alçak duvardır; bu duvarla Kâbe arasında kalan alana Hicr denir. Hicr, Kâbe binasının dışında görünse de Kâbe'den sayılır; bu yüzden tavaf Hatîm'in dışından dolaşılarak yapılır. Diyanet Hac İlmihali tavaftan sonra Hatîm'de de dua edilmesini anlatır.

Ayrıntılı rehber

Zemzem

Diğer adları: Zemzem kuyusu

Zemzem, Mescid-i Haram'da Hacerülesved'in karşısında, Kâbe'ye yaklaşık 20 m uzaklıktaki kuyu ve bu kuyunun suyudur; TDV'ye göre su, Hz. Hâcer oğlu İsmail için su ararken kaynamıştır. Kuyuya iniş kapatılmıştır, su mescitteki sebillerle dağıtılır. Diyanet'e göre umrede tavaf namazından sonra zemzem içilir; istinca ve necaset temizliğinde kullanılmaz.

Ayrıntılı rehber

Dem (ceza kurbanı)

Diğer adları: Ceza kurbanı

Dem, hac veya umrede bir vacibin terk edilmesi ya da ihram yasaklarından birinin çiğnenmesi hâlinde ceza olarak kesilen koyun veya keçi cinsinden kurbandır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre vacip terk edilince umre geçersiz olmaz, eksiklik dem ile karşılanır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre bu ceza kurbanları Harem bölgesinde kesilmelidir.

Ayrıntılı rehber

Rükn-i Yemânî

Diğer adları: Rüknülyemânî, Rükn-i Yemani

Rükn-i Yemânî, TDV'ye göre Kâbe'nin güney (bazı kaynaklarda güneybatı) köşesidir; Kâbe'nin öteki köşeleri Rüknülhacerülesved, Rüknülgarbî ve Rüknülırâkī adlarını taşır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre tavafta Rükn-i Yemânî'yi istilâm etmek müstehaptır ama öpülmez; Hacerülesved ile Rükn-i Yemânî dışındaki köşeler istilâm edilmez. Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında Bakara 2/201'deki “Rabbenâ âtinâ...” duasını okumak müstehaptır.

Ayrıntılı rehber

Tahallül

Diğer adları: Tehallül, İhramdan çıkmak

Tahallül, ihramdan çıkarak ihram yasaklarından kurtulmaktır; Diyanet Hac İlmihali'ne göre saçları tıraş ettirmek ya da kısaltmakla gerçekleşir. Hacda iki tahallül vardır: ilkinde cinsel ilişki dışındaki yasaklar, ikincisinde cinsel ilişki yasağı da kalkar. İkinci tahallül için Akabe cemresine taş atmak, kurban kesmek, tıraş olmak, ziyaret tavafı ve sa'y yapılmış olmalıdır; bu görevleri yapan kişi de tıraş olmadıkça ihramdan çıkmış sayılmaz.

Ayrıntılı rehber

Hedy

Diğer adları: Hady

Hedy, hac veya umreyle bağlantılı olarak kesilen kurbandır. TDV'ye göre vacip hedy; temettu ve kıran haccı yapanların kestiği şükür kurbanı, bir vacibin terki ya da ihram yasağının çiğnenmesi hâlinde kesilen ceza kurbanı ve adak sebebiyle borçlanılan hedydir; hiçbir yükümlülük olmadan kesilen kurban ise nafile hedydir. Yalnız umre ya da ifrad haccı yapana şükür kurbanı vacip değildir; temettu ve kıranda kurban kesemeyen, üçü hacda yedisi dönüşte olmak üzere on gün oruç tutar.

Ayrıntılı rehber

İzâr ve ridâ

Diğer adları: İzar, Rida, İhram örtüsü

İzâr ve ridâ, erkeklerin ihrama girerken büründüğü iki parça dikişsiz örtüdür; belden aşağıyı örten parçaya izâr, baş hariç belden yukarıyı örten parçaya ridâ denir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre örtülerin beyaz, temiz ve iyi görünümlü olması müstehaptır, şart değildir; erkek çocuklar da bu örtüyü kullanır. Kadınlar ihram için özel bir kıyafete bürünmez, normal elbiseleri, başörtüsü ve ayakkabılarıyla ihrama girer.

Ayrıntılı rehber

Hervele

Hervele, sa'y sırasında Safâ ile Merve arasındaki iki yeşil ışık arasında kısa adımlarla koşarcasına, canlı ve çalımlı yürümektir. Diyanet Hac İlmihali bunu sa'yin sünnetleri arasında sayar; TDV'ye göre günümüzde yeşil ışıkla aydınlatılmış direkler arasındaki bölümde yapılır. Kadınlar hervele yapmaz.

Ayrıntılı rehber

Mahrem

Mahrem, kadının babası, oğlu, erkek kardeşi ve dayısı gibi evlenmesi kendisine ebedî olarak haram olan yakınlarıdır. Kadının hac yolculuğunda yanında mahrem bulunmasını Hanefî ve Hanbelîler şart sayar, Şâfiî ve Mâlikîler saymaz; Diyanet Hac İlmihali ise can, mal ve namus güvenliği sağlandığında eşi veya mahremi bulunma şartı aranmadan hacca gidilebileceği sonucuna varır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre umre farz olmadığından kadın, yanında mahremi olsa bile kocasının izni olmadan umreye gidemez.

Ayrıntılı rehber

Bedel hac (vekâleten hac ve umre)

Diğer adları: Hacc-ı bedel, Vekâleten hac, Vekâleten umre

Bedel hac, bir kimsenin haccını onun vekili (bedel) olarak başka birinin yapmasıdır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre daha önce hac yapmamış biri de bedel olarak hacca gidebilir, Şâfiî mezhebine göre gidemez. TDV'ye göre başkası adına umre Hanefîlerde caiz, Mâlikîlerde mekruh olmakla birlikte sahihtir; Şâfiî ve Hanbelîlerde ölen veya gücü yetmeyen kişi adına umre caizdir.

Ayrıntılı rehber

Nafile tavaf

Diğer adları: Nâfile tavaf

Nafile tavaf, hac veya umrenin gereği olmadan, gönüllü olarak yapılan tavaftır. TDV'ye göre uzak yerlerden gelenler (âfâkî) için nafile tavaf yapmak, Mescid-i Haram'da nafile namaz kılmaktan efdaldir; Diyanet fetvasına göre Mekke'deyken Harem dışına çıkıp yeniden umre yapmak caiz olmakla birlikte tavaf yapmak daha faziletlidir. Sa'yin nafilesi olmadığı için her tavaftan sonra sa'y yapılmaz; Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre nafile tavaf başkası adına da yapılabilir, ancak kendi adına yapıp sevabını bağışlamak daha uygun görülmüştür.

Ayrıntılı rehber

İhram namazı

İhram namazı, hac veya umre için ihrama girerken niyet ve telbiyeden önce kılınan iki rekâtlık sünnet namazdır. Birinci rekâtta Kâfirûn, ikinci rekâtta İhlâs okunması efdaldir; kerahet vaktinde kılınmaz ve o vaktin farz namazı da bu namazın yerine geçer. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre mîkatta kılınamazsa Mekke'ye gelince kılınabilir ve ceza gerekmez; âdetli veya lohusa kadın ihram namazı kılmadan niyet ve telbiyeyle ihrama girer.

Ayrıntılı rehber

Altınoluk

Diğer adları: Mîzâb

Altınoluk (Mîzâb), Kâbe'nin damında biriken yağmur sularının dışarı akması için Hatîm tarafındaki duvarın üstüne yerleştirilmiş, altından yapılmış oluktur. Hatîm, Kâbe'nin altınoluğun bulunduğu kuzeybatı tarafındadır. Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre tarihî Dârü'n-Nedve'nin yeri bugün altınoluğun karşısındaki tavaf alanında kalır.

Ayrıntılı rehber

Hacca özgü terimler

Yalnız hacda yerine getirilen görevler, hac türleri ve hac günleri. Umreye gidenler için gerekmez ama rehber anlatımlarında ve ilmihallerde sık geçer.

Hac kurbanı

Diğer adları: Şükür kurbanı

Hac kurbanı, temettu ve kıran haccı yapanların kesmekle yükümlü olduğu şükür kurbanıdır; ifrad haccı yapana vacip değildir. Diyanet Hac İlmihali'nin temettu görev cetveline göre kurban, bayramın ilk günü Akabe cemresine taş atıldıktan sonra ve tıraştan önce kesilir; kurban kesme günleri (Eyyâm-ı Nahr) Zilhicce'nin 10, 11 ve 12. günleridir. Diyanet organizasyonunda bu kurbanlar vekâleten kestirilir; TDV'ye göre sahibinin bu kurbanın etinden yemesine Hanefîler izin verir, Şâfiîler vermez.

Ayrıntılı rehber

Temettu haccı

Diğer adları: Temettü haccı, Temettu'

Temettu haccı, aynı yılın hac mevsiminde önce umre yapıp ihramdan çıktıktan sonra hac için yeniden ihrama girilerek yapılan hacdır. Diyanet Hac İlmihali'nin görev cetvelinde umrenin sa'yi ile haccın sa'yi ayrı ayrı yer alır; hac ihramına terviye günü (8 Zilhicce) girilir. Temettu yapana şükür kurbanı (hedy) vaciptir; kurban kesemeyen üç günü hacda, yedi günü dönüşte olmak üzere on gün oruç tutar.

Ayrıntılı rehber

Kıran haccı

Diğer adları: Kırân haccı

Kıran haccı, aynı yılın hac mevsiminde umre ve haccın ikisine birden niyet edilip ihrama girilerek yapılan hacdır. Kıran yapana da temettuda olduğu gibi şükür kurbanı (hedy) vaciptir. Diyanet Hac Sözlüğü'ne göre kıran haccı yapan âfâkîler için Mekke'ye varınca yapılan kudüm tavafı sünnettir.

Ayrıntılı rehber

İfrad haccı

Diğer adları: İfrad

İfrad haccı, aynı yılda umre yapılmaksızın eda edilen hacdır. İfrad haccı yapana şükür kurbanı vacip değildir; Mekke'ye varınca yaptığı kudüm tavafı sünnettir. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre kudüm tavafını yapan ifrad hacısı, çoğunluğa göre haccını temettu ya da kırana çeviremez; Hanbelî mezhebine göre çevirebilir.

Ayrıntılı rehber

Vakfe

Diğer adları: Arafat vakfesi, Müzdelife vakfesi

Vakfe, hacda belirlenen zaman diliminde Arafat'ta ve Müzdelife'de bir süre bulunmaktır. Arafat vakfesi bütün mezheplere göre haccın rüknüdür; Diyanet Hac İlmihali'ne göre arefe günü (9 Zilhicce) zevalden sonra başlar, bayramın ilk günü fecr-i sâdıka kadar sürer ve bu sürede Urene vadisi dışında Arafat sınırları içinde kısa bir süre bulunmak yeterlidir (Hanbelîlere göre vakit arefe günü fecirle başlar). Müzdelife vakfesini dört mezhep de vacip sayar; terk edilirse hac bozulmaz, dem gerekir.

Ayrıntılı rehber

Şeytan taşlama (remy)

Diğer adları: Remy-i cimâr, Cemre, Cemreler

Şeytan taşlama (remy-i cimâr), hacda Mina'daki üç cemreye, yani Cemre-i Suğrâ (küçük), Cemre-i Vustâ (orta) ve Cemre-i Akabe'ye (büyük) taş atmaktır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre bayramın ilk günü yalnız Akabe cemresine 7, sonraki günlerde üç cemreye yedişerden 21 taş atılır; dördüncü gün de kalan toplam 70, üçüncü gün Mina'dan ayrılan 49 taş atmış olur. Şeytan taşlama ittifakla haccın vaciplerindendir ve terki dem gerektirir; küçük, orta, büyük sırasına uymak Hanefîlere göre sünnet, diğer üç mezhebe göre vaciptir.

Ayrıntılı rehber

Teşrik günleri ve teşrik tekbiri

Diğer adları: Eyyâm-ı teşrîk, Teşrik tekbirleri

Teşrik günleri (eyyâm-ı teşrîk), Kurban Bayramı'na bağlı günlere verilen addır; TDV bu adı bayramın ilk gününden sonraki üç gün için, Diyanet Hac İlmihali ise teşrik tekbirlerinin getirildiği Zilhicce 9-13 günleri için kullanır. Teşrik tekbiri, Hanefîlerin tercih edilen görüşüne göre arefe sabahından bayramın dördüncü günü ikindiye kadar 23 farz namazın ardından getirilmesi vacip olan tekbirdir; kadın, erkek, seferî ve mukîm herkesi kapsar. Diyanet İlmihali'ne göre teşrik tekbiri Şâfiî ve Hanbelîlerde sünnet, Mâlikîlerde menduptur.

Ziyaret tavafı

Diğer adları: İfâza tavafı, İfada tavafı

Ziyaret tavafı, hacda Arafat vakfesinden sonra yapılan ve haccın rüknü olan farz tavaftır; ifâza tavafı da denir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre vakti Hanefîlerde bayramın ilk günü fecr-i sâdıkla, Şâfiî ve Hanbelîlerde Zilhiccenin dokuzunu onuna bağlayan gecenin yarısından sonra başlar; bayramın ilk üç gününde yapılması Hanefî (Ebû Hanîfe'ye göre vacip), Şâfiî ve Mâlikîlerde sünnet, Hanbelîlerde vaciptir. Hacca ihram bağlayan kişi için cinsel ilişki yasağı, bu tavaf ve haccın sa'yi tamamlanmadan kalkmaz.

Ayrıntılı rehber

Zilhicce

Diğer adları: Zilhicce ayı

Zilhicce, hicrî takvimin on ikinci ve son ayıdır; ilk on günü Şevval ve Zilkade ile birlikte hac aylarına dahildir. Ayın 8. günü terviye, 9. günü arefe, 10. günü Kurban Bayramı'nın ilk günüdür; Arafat vakfesi 9 Zilhicce'de yapılır. Hanefî mezhebine göre arefe sabahından bayramın 4. günü güneş batıncaya kadar umre yapmak tahrîmen mekruhtur; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre hac niyeti olmayanlar bu günlerde de umre yapabilir.

Ayrıntılı rehber

Arefe

Diğer adları: Arefe günü

Arefe, Zilhicce ayının 9. günü, yani Kurban Bayramı'ndan bir önceki gündür; Arafat vakfesi bu gün zevalden sonra başlar. Diyanet'in “Hadislerle Hac ve Umre” kitabı, “Duaların en faziletlisi Arefe günü yapılan duadır...” hadisini Muvatta', Hac, 81 künyesiyle verir. Din İşleri Yüksek Kurulu, hacda bulunanların ibadetlerini aksatmamaları için arefe günü oruç tutmamalarını daha uygun bulur.

Ayrıntılı rehber

Terviye günü

Diğer adları: Terviye

Terviye, Zilhicce ayının 8. günü, yani arefeden bir önceki gündür; kelime sözlükte “suya kandırmak” anlamına gelir. Temettu haccı yapanlar hac için bu gün ihrama girer. Diyanet Hac İlmihali'ne göre bu gün Mina'ya gidip gecelemek sünnet ise de günümüzde izdiham nedeniyle terviye günü sabahından itibaren otobüslerle doğrudan Arafat'a çıkılmaktadır.

Ayrıntılı rehber

Kutsal mekânlar ve sınırlar

Mekke ve Medine'de ziyaret edilen yerler ile ihram açısından önemli olan Harem ve Hil sınırları.

Kâbe

Diğer adları: Kabe, Beytullah, Beyt-i Atîk

Kâbe, Mekke'de Mescid-i Haram'ın ortasında bulunan ve Müslümanların namazda yöneldiği kıble olan kutsal yapıdır. TDV'ye göre dıştan yaklaşık 10,70 × 12 m ölçüsünde ve 15 m yüksekliğindedir; örtüsü (kisve) son yıllarda arefe günü teslim alınıp 1 Muharrem'de değiştiriliyor. Tavaf, Kâbe sol tarafta kalacak şekilde Hacerülesved hizasından başlanarak yedi şavt olarak yapılır.

Ayrıntılı rehber

Mescid-i Haram

Diğer adları: Mescid-i Harâm

Mescid-i Haram, Mekke'de ortasında Kâbe'nin bulunduğu mesciddir. Umrenin tavaf ve sa'y gibi menâsiki bu mescidin içinde ya da ona bağlı alanlarda yapılır; sa'yin başladığı Safâ tepesi de mescit sınırları içindedir. Saudipedia'ya göre toplam alanı yaklaşık 1,5 milyon m², kapasitesi yaklaşık 3 milyon kişidir.

Ayrıntılı rehber

Mescid-i Nebevî

Diğer adları: Mescid-i Nebevi

Mescid-i Nebevî, Hz. Peygamber'in hicretten sonra 622'de Medine'de inşa ettiği mesciddir; kabri mescidin doğu yönündeki hücrededir. TDV'ye göre bugün avlularıyla yaklaşık 400.000 m² alanda aynı anda 650.000 kişi ibadet edebilir. Hac ve Umre Bakanlığı'na göre mescitte namaz için izin gerekmez, Ravza ziyareti için gerekir.

Ayrıntılı rehber

Ravza-i Mutahhara

Diğer adları: Ravza, Ravza-i Şerife

Ravza-i Mutahhara, Mescid-i Nebevî'de Hz. Peygamber'in minberi ile kabri arasındaki alandır. "Evimle minberim arası cennet bahçelerinden bir bahçedir" hadisi bu alanı anlatır (Buhârî, "Fadlü's-salât", 5; Müslim, "Hac", 500-502). Ziyaret Nusuk'tan alınan randevuyla yapılır; Hac ve Umre Bakanlığı'na göre iki Ravza ziyareti arasında 30 gün olmalıdır, güncel kuralı Nusuk'tan teyit edin.

Ayrıntılı rehber

Safa ve Merve

Diğer adları: Safâ ve Merve

Safâ ve Merve, Mescid-i Haram içinde Kâbe'nin doğu yanında karşılıklı duran iki tepedir; aralarındaki sa'y alanına mes'â denir. Aradaki mesafe kaynağa göre yaklaşık 390-450 metredir (TDV "SAFÂ ve MERVE" maddesi yaklaşık 390 m verir). Diyanet Hac İlmihali'ne göre sa'y Safâ'dan başlar, her gidiş ve dönüş bir şavt sayılır ve yedinci şavt Merve'de biter.

Ayrıntılı rehber

Harem bölgesi

Diğer adları: Harem, Mekke Haremi

Harem bölgesi, Mekke'yi çevreleyen ve sınırları işaretlerle (alem) belirlenmiş kutsal bölgedir; TDV'ye göre çevresi 127 km, alanı yaklaşık 550 km²'dir. Mina bu sınırların içinde, Arafat ise dışındadır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Harem'de kendiliğinden yetişen ağaç ve bitkileri koparmak ceza gerektirir; Harem'de bulunanlar umre için Hil bölgesine çıkarak ihrama girer.

Hil bölgesi

Diğer adları: Hıll, Hill

Hil bölgesi, Harem sınırları ile mîkat yerleri arasında kalan bölgedir; Cidde ve Arafat bu bölgededir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Harem bölgesinde bulunanlar umre için Hil'e çıkıp Ten'îm veya Ci'râne gibi yerlerde ihrama girer. Diyanet fetvasına göre Mekke'de iken yeni bir umre yapacak kişinin mîkata dönmesi gerekmez, Hil'e çıkması yeterlidir.

Ayrıntılı rehber

Ten'îm (Mescid-i Âişe)

Diğer adları: Ten'im, Tan'îm, Mescid-i Âişe, Mescidü'l-umre

Ten'îm, Mekke'nin kuzeybatısında, Medine yolu üzerinde Kâbe'ye en yakın Harem sınırının bulunduğu yerdir; Diyanet'e göre Kâbe'ye yaklaşık 7 km uzaklıktadır. Hz. Âişe'nin umre için ihrama girdiği yerde yapılan mescit Mescid-i Âişe adıyla bilinir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Harem'de bulunanlar umre için Ten'îm, Ci'râne gibi Hil noktalarında ihrama girer.

Ayrıntılı rehber

Ci'râne

Diğer adları: Cirane, Ci'rane

Ci'râne, Mekke ile Tâif arasında, Hil bölgesinde bulunan bir yerdir; Diyanet'e göre Mekke'ye yaklaşık 29 km uzaklıktadır. Hz. Peygamber Huneyn ganimetlerini burada dağıtmış, ardından buradan ihrama girerek umre yapmıştır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Harem'de bulunanlar umre için Ci'râne gibi Hil noktalarında ihrama girebilir.

Ayrıntılı rehber

Hudeybiye

Diğer adları: Şümeysî

Hudeybiye, Mekke'nin yaklaşık 17 km batısında, eski Cidde yolu üzerinde bulunan ve bugün Şümeysî adıyla anılan yerdir; Hudeybiye Antlaşması hicretin 6. yılında (628) bu bölgede yapılmıştır. Beş mîkattan biri değildir; Harem sınırı üzerinde olduğu için Mekke'de bulunanların umre ihramına girebildiği Hil noktalarındandır.

Ayrıntılı rehber

Mina

Diğer adları: Minâ

Mina, Mekke ile Müzdelife arasında, Harem sınırları içinde kalan alandır; hacda şeytan taşlama, kurban ve bayram günlerinde konaklama burada yapılır. Buradaki görevler hac menasikine aittir. Hac mevsimi dışında çadır şehir boştur ve ziyaret edilebilir.

Ayrıntılı rehber

Müzdelife

Diğer adları: Muzdelife

Müzdelife, Arafat ile Mina arasında, Harem sınırları içinde kalan ve hacda ikinci vakfenin yapıldığı yerdir. Hacılar Arafat'tan sonra buraya gelir, akşam ile yatsıyı cem-i te'hîr ile kılar; Diyanet Hac İlmihali'ne göre Müzdelife vakfesi vaciptir. Bu bölgeleri bağlayan Meşâir metrosu yalnız hac mevsiminde çalışır, umre ziyaretçileri kullanamaz.

Ayrıntılı rehber

Arafat

Arafat, Mekke'nin doğusunda, Tâif yolu üzerinde ve Harem sınırları dışında kalan düz bir ovadır; TDV'ye göre Mekke'ye uzaklığı yaklaşık 21 km'dir. Arefe günü (9 Zilhicce) zevalden sonra burada yapılan vakfe haccın rüknüdür; Urene vadisi dışında Arafat'ın her yeri vakfe yeridir. Arafat vakfesi umre menasikinde yer almaz.

Ayrıntılı rehber

Cennetü'l-Muallâ

Diğer adları: Cennetü'l-Mualla Kabristanı, Hacûn, Ma'la

Cennetü'l-Muallâ, Mekke'nin en eski mezarlığıdır ve Hacûn adıyla da anılır. Mescid-i Haram'ın kuzeyinde, Mescid-i Cin yakınında bulunur. Diyanet'in hac organizasyonunda Mekke'de ziyaret edilen yerler arasında sayılır.

Ayrıntılı rehber

Cennetü'l-Bakî

Diğer adları: Cennetü'l-Bakī, Bakî Kabristanı

Cennetü'l-Bakî, Medine'nin güneydoğusunda, Mescid-i Nebevî'ye bitişik olan ve Hz. Peygamber'in Müslümanların ilk mezarlığı olarak belirlediği kabristandır. Hz. Osman, Hz. Fâtıma, Hz. Hasan ve Hz. Peygamber'in hanımları burada medfundur. Bugün faal bir mezarlıktır ve kabirlerde ayırt edici işaret yoktur; kadın ve erkekler için farklı saatler uygulanabilir.

Ayrıntılı rehber

Kuba Mescidi

Diğer adları: Kubâ Mescidi, Mescid-i Kubâ, Kuba Camii

Kuba Mescidi, Hz. Peygamber'in hicrette Medine'ye girmeden önceki son durağı olan Kubâ'da yapılan, İslâm'daki ilk mesciddir. Kubâ o dönemde Mekke yolu üzerinde, Medine'ye 6 mil uzaklıkta bir köydü. Evinde abdest alıp burada namaz kılanın umre sevabı alacağı rivayet edilir (İbn Mâce, İkāme, 197); mescit namaz vakitlerinde ziyarete açıktır.

Ayrıntılı rehber

Uhud

Diğer adları: Uhud Dağı, Uhud Şehitliği

Uhud, Mescid-i Nebevî'nin yaklaşık 5 km kuzeyindeki 8 km uzunluğunda dağ ve eteğinde hicretin 3. yılında (625) Uhud Gazvesi'nin yapıldığı yerdir. Hz. Hamza'nın kabrinin bulunduğu Uhud Şehitliği Medine'de ziyaret edilen yerlerdendir. Dağa tırmanmak ziyaret programlarında yer almaz ve tavsiye edilmez; her yıl düşme vakaları yaşanır.

Ayrıntılı rehber

Mataf

Diğer adları: Metaf

Mataf, Mescid-i Haram'da Kâbe'nin çevresindeki tavaf alanıdır. Makam-ı İbrahim de bu alanda, Kâbe'ye birkaç metre mesafede, şeffaf bir muhafaza içinde durur. Diyanet Hac İlmihali'ne göre erkeklerin başkalarına eziyet vermeden Kâbe'ye mümkün olduğunca yakın tavaf etmesi sünnettir; kadınlar ise mümkün olduğunca tenha yerden tavaf etmeye çalışır.

Ayrıntılı rehber

Mes'â

Diğer adları: Mesa, Sa'y alanı

Mes'â, hac veya umre yapanların Safâ ile Merve arasında sa'y ettikleri yerin adıdır; kelime “sa'y yeri” demektir. TDV'ye göre 1955-1976 arasındaki genişletmeyle Mescid-i Haram'a katılmıştır; uzunluğu kaynağa göre yaklaşık 390-450 metredir (TDV: yaklaşık 390 m), genişliği ise TDV'ye göre son düzenlemelerle yaklaşık 40 metredir. Erkeklerin hervele yaptığı bölüm, yeşil ışıkla aydınlatılmış direkler arasındadır.

Ayrıntılı rehber

Mescid-i Nemire

Diğer adları: Nemîre Mescidi

Mescid-i Nemire, Arafat'ın batısında, Müzdelife istikametinde bulunan mesciddir; hacda arefe günü arefe hutbesi bu mescitte okunur. TDV'ye göre Hz. Peygamber arefe günü öğle ve ikindi namazlarını burada kılmıştır. Diyanet'in sözlüğü mescidi Urene vadisi sınırları içinde gösterir; TDV'ye göre bugünkü mescidin batı ve kuzeyindeki bir bölümü Arafat sınırı dışında kalır ve Urene vadisinde vakfe yapılmaz.

Ayrıntılı rehber

Cebel-i Rahme

Diğer adları: Cebelü'r-Rahme, İlâl

Cebel-i Rahme, Arafat'ta bulunan granit bir tepedir; tarihî adı İlâl ya da Elâl'dir. TDV'ye göre Arafat ovasının kuzey kesiminde, Diyanet Hac İlmihali'ne göre Arafat'ın ortasında yer alır; Hz. Peygamber vakfeyi burada yapmıştır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Urene vadisi dışında Arafat'ın her yeri vakfe yeridir.

Mekke'de konaklama semtleri

Otel ilanlarında ve yolcu gruplarında en sık geçen semt adları. Semt sınırları resmî olarak çizilmediği için otelin Harem'e uzaklığını her zaman haritada kontrol edin.

Mahbes

Diğer adları: Mahbesü'l-Cin, Mahbas Al Jin, Mahbas Aljen

Mahbes (Mahbesü'l-Cin), Mekke'de Ecyad ile Aziziye arasında kalan, Ecyad tarafına tünelle bağlanan bir vadi ve otel bölgesidir; otel adreslerinde genellikle Aziziye altında görünür. Ecyad'dan gelen tünel Harem tarafında Bab Ali istasyonuna çıkar. Buradaki otellerin çoğu Harem'e servisle ulaşım sağladığını belirtir; servis saatlerini ve otelin uzaklığını rezervasyondan önce teyit edin.

Ayrıntılı rehber

Aziziye

Diğer adları: Azîziye, Aziziyah, Al Aziziyah

Aziziye, Mekke'de Harem'in güneydoğusunda, Mina yönünde uzanan geniş bir yerleşim ve otel bölgesidir. Diyanet'in servisli umre programlarında Mekke otelleri Aziziye ve Şişe bölgesinde yer alır; otel ile Harem arasındaki ulaşım pakete dahil servisle sağlanır. Harem'e uzaklık otelin konumuna göre birkaç kilometre arasında değişir, yürüme mesafesinde değildir.

Ayrıntılı rehber

Ecyad

Diğer adları: Ajyad

Ecyad, Mekke'de Mescid-i Haram'a bitişik bir semttir; otel ilanlarında ve adreslerde "Ajyad" yazımıyla geçer. Harem içindeki acil sağlık merkezleri ileri tedavi gereken hastaları bu semtteki Ajyad Acil Hastanesi'ne sevk eder. Semtin Ecyad es-Sed denen kesimi, doğusundaki Mahbes'e bir tünelle bağlanır.

Ayrıntılı rehber

Şişe

Diğer adları: Al Shisha, Al Shesha

Şişe, Mekke'de Aziziye'nin kuzeyinde, Ravza mahallesine komşu bir bölgedir; rezervasyon sitelerinde "Al Shisha" ya da "Al Shesha" diye geçer. Diyanet'in servisli umre programlarında Mekke otelleri Aziziye ve Şişe bölgesindedir. Meşair'e yakın olduğu için hac mevsiminde de konaklamada kullanılır; Harem'e yürüyerek değil, servisle ya da araçla gidilir.

Ayrıntılı rehber

Kudey

Diğer adları: Kudai, Kuday

Kudey, Mekke'de Harem çevresindeki merkezî bölgenin kenarında yer alan ve Harem'e araçla gidilen bir semttir. 2023 Ramazanı'nın ulaşım planında bazı Makkah Bus hatları Kudey'de dönerek Harem çevresine girmeden işletilmiştir. Hatlar dönemden döneme değiştiği için güncel güzergâhı Makkah Bus uygulamasından, otelin Harem'e uzaklığını da haritadan kontrol edin.

Ayrıntılı rehber

Misfele

Diğer adları: Mesfele, Misfalah, Misfale

Misfele (Mesfele), Mekke'de Mescid-i Haram'ın güneyinde kalan bölgedir; tarihî Mekke, kuzeydeki Ma'lât ile güneydeki Mesfele olmak üzere iki kısımdan oluşurdu. Acente ilanlarında "Misfalah" diye geçer. Diyanet umre programlarında bu ad otel bölgesi olarak kullanılmaz; otelin Harem'e uzaklığını rezervasyondan önce haritada kontrol edin.

Ayrıntılı rehber

Vize ve dijital işlemler

Suudi Arabistan'ın vize, umre izni ve Ravza randevusu için kullandığı resmî platformlar.

Nusuk

Diğer adları: Nusuk Umrah

Nusuk, Suudi Arabistan Hac ve Umre Bakanlığı'na ait resmî dijital platform ve mobil uygulamadır. Umre izni (tasrih), hac izni ve Ravza-i Mutahhara ziyaret izni bu platformdan alınır; Haramain tren bileti de buradan alınabilir. Düzenli umre vizesi Nusuk ve yetkili acenteler üzerinden işlenir.

Ayrıntılı rehber

Umre izni

Diğer adları: Tasrih, Umre tasrihi

Umre izni (tasrih), Mescid-i Haram'da umre yapmak için Nusuk'tan alınan ve belirli bir saate bağlı resmî izindir. Vizeden ayrı bir adımdır; turist e-vizesiyle gelenler de izni Nusuk'tan alır. Hac ve Umre Bakanlığı'na göre aynı anda yalnız bir aktif izin olabilir; namaz için Harem'e girmek izne bağlı değildir.

Ayrıntılı rehber

Ravza izni

Diğer adları: Ravza randevusu

Ravza izni, Mescid-i Nebevî'deki Ravza-i Mutahhara'yı ziyaret için Nusuk'tan alınan randevudur; randevusuz giriş yapılamaz. Erkek ve kadın ziyaret saatleri ile giriş kapıları ayrıdır. Hac ve Umre Bakanlığı'na göre iki Ravza ziyareti arasında 30 gün olmalıdır; güncel kuralı ve saatleri Nusuk'tan teyit edin.

Ayrıntılı rehber

Turist e-vizesi

Diğer adları: KSA VISA, Suudi e-vize, Turistik vize

Turist e-vizesi, Suudi Arabistan'ın turizm amacıyla gelenlere elektronik olarak verdiği vizedir; resmî başvuru kanalları Dışişleri Bakanlığı'nın KSA VISA platformu (ksavisa.sa) ve visa.visitsaudi.com'dur. Türkiye 2023'ten beri e-vize verilen ülkeler arasındadır; vize 1 yıl geçerli ve çok girişlidir. Hac mevsimi dışında bu vizeyle umre yapılabilir, umre izni Nusuk'tan ayrıca alınır.

Ayrıntılı rehber

Tawakkalna

Tawakkalna, Suudi Arabistan'da kullanılan bir mobil uygulamadır; Hac ve Umre Bakanlığı'na göre Nusuk'tan alınan umre izni Tawakkalna'da da doğrulanır. Nusuk'a kayıt olmak için Tawakkalna kaydı gerekmez. Ravza randevusu ise yalnız Nusuk'tan alınır.

Ayrıntılı rehber

Haremeyn Hızlı Treni

Diğer adları: Haramain Hızlı Treni, Haramain treni, HHR

Haremeyn Hızlı Treni, Mekke ile Medine'yi Cidde üzerinden bağlayan yüksek hızlı tren hattıdır; Haramain hattı künyesine göre ana hattın uzunluğu 449,2 km'dir. Cidde Kral Abdulaziz Havalimanı'nda da istasyonu vardır. Mekke istasyonu Mescid-i Haram'a 3 km, Medine istasyonu Mescid-i Nebevî'ye 7 km uzaktadır; bilet sar.hhr.sa, HHR Train uygulaması ve Nusuk'tan alınabilir.

Ayrıntılı rehber

Kara yoluyla umre

Kendi aracıyla gidenlerin sınır kapılarında karşılaştığı sigorta ve gümrük terimleri.

Manafith

Manafith, Suudi Arabistan'a giren ya da transit geçen yabancı plakalı araçlar için zorunlu araç sigortasının platformudur; Najm tarafından işletilir ve poliçe manafith.com.sa ya da Manafith uygulamasından alınır. Sigorta yalnız üçüncü şahıslara verilen zararı karşılar, kendi aracınızın hasarını kapsamaz. Poliçenin çıktısı ya da ekran görüntüsü kontrol noktasında istenir.

Ayrıntılı rehber

Najm

Diğer adları: Najm for Insurance Services

Najm, Suudi Arabistan'da trafik kazalarında devreye giren sigorta hizmetleri kuruluşudur; yabancı plakalı araçların zorunlu sigorta platformu Manafith'i de Najm işletir. Kaza olduğunda Najm aranır; ekip olay yerine gelir, kusuru belirler ve resmî tutanak düzenler.

Ayrıntılı rehber

Triptik (CPD)

Diğer adları: CPD, Carnet de Passages en Douane, Gümrüklerden geçiş karnesi

Triptik ya da CPD (Carnet de Passages en Douane), aracın başka bir ülkeye geçici olarak sokulmasını sağlayan uluslararası gümrük belgesidir; araç geri çıkarılmazsa gümrük vergilerine kefil olur ve sınırda nakit depozito bırakmayı gereksiz kılar. Türkiye'de belgeyi TTOK düzenler. TTOK güzergâhtaki Ürdün ve Suriye için CPD düzenler, İran için düzenlemez.

Ayrıntılı rehber

Yeşil Kart

Diğer adları: Uluslararası Motorlu Taşıt Sigorta Kartı

Yeşil Kart, trafik sigortasının eki olarak üye ülkelerde geçerli olan Uluslararası Motorlu Taşıt Sigorta Kartı'dır; yalnız üçüncü kişilere verilen zararı karşılar. Suudi Arabistan, Ürdün, Irak ve Suriye bu sisteme üye değildir. Bu yüzden karayolu umre güzergâhında her ülkenin sınırında yerel araç sigortası yaptırılır; Suudi Arabistan'da bu sigorta Manafith'tir.

Ayrıntılı rehber

A'dan Z'ye terimler