Safa ve Merve Sa'y İbadeti 2026: Adımları ve Duaları

Safa ve Merve, Mekke'de Mescid-i Haram'ın bir parçası olan iki kutsal tepedir. Hz. Hacer validemizin oğlu İsmail Peygamber'i sulamak için yedi kez koşarak su araması, İslam tarihinin en dokunaklı hikayelerinden biridir. Bu rehberde Safa ve Merve'den sa'y ibadetinin nasıl yapıldığını, bu kutsal yerlerin tarihçesini ve sa'y sırasında edilecek duaları kapsamlı olarak aktarıyoruz. Genel bilgi için Safa ve Merve sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Safa ve Merve Nedir?

Safa ve Merve, Mekke'de Mescid-i Haram'ın içinde yer alan iki kutsal tepedir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Safa, Kâbe'nin güneydoğusunda Ebûkubeys dağının eteğinde; Merve ise Safa'nın tam karşısında, Kâbe'nin kuzeydoğusunda Kuaykıân dağının eteğindedir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Safâ "sert, başka bir kütleye karışmayan, toprak ve çamurdan arınmış taş"; Merve ise "yumuşak ve esmer, kırmızımtırak volkanik kökenli, parçalanıp etrafı incelmiş sert ya da yumuşak her türlü taş" anlamına gelir. Bu iki tepe arasında yapılan sa'y, Hanefî mezhebine göre umre ve haccın vaciplerindendir (Hanefî'de umrenin rüknü tavaftır); Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise sa'y hac ve umrenin rükünlerindendir.

Hz. Hacer validemiz, oğlu İsmail Peygamber'i sulamak için Zemzem suyunun olduğu yeri ararken Safa ile Merve arasında yedi kez koşmuştur. Bu koşu, İslam tarihinde "Sa'y" ibadeti olarak kabul edilmiş ve Müslümanlar tarafından her umre ve hacda tekrarlanmaktadır.

Sa'y Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Sa'y Hazırlığı

Sa'y ibadeti, tavafın ardından yapılmaktadır. Tavaf tamamlandıktan sonra iki rekat tavaf namazı kılınır; bu namazı Makam-ı İbrahim'in arkasında kılmak efdaldir, ancak Diyanet kalabalık nedeniyle namazı Makam-ı İbrahim'in hemen arkasında kılmaya çalışmanın uygun olmadığını belirtir, mescidin uygun bir yerinde kılınabilir. Ardından sa'y ibadetine geçilir. Sa'y için özel bir niyet sözüne gerek yoktur; kalben yapılan niyet yeterlidir. Detaylı bilgi için Umre Nasıl Yapılır 2026 sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sa'y Adımları

1. Safa'dan Başlamak: Sa'y, Safa tepesinden başlar. Buraya gelindiğinde Kâbe'ye yönelerek "Bismillah, Allahü Ekber" denilir ve ilk dua yapılır.
2. Safa'dan Merve'ye Yürümek: Safa'dan iniş başlanır. Normal yürüyüşle Merve'ye doğru ilerlenir. Yeşil ışıklarla belirlenmiş yere gelindiğinde erkekler "hervele" yapar (kısa adımlarla, canlı ve çalımlı yürümek); sonra normal yürüyüşe devam edilir. Kadınlar hervele yapmaz.
3. Merve'ye Varmak: Merve tepesine varıldığında Kâbe'ye dönülerek dua edilir. Bu, birinci turdur.
4. Merve'den Safa'ya Dönmek: İkinci şavtta Merve'den Safa'ya dönülür. Bu şekilde Safa ile Merve arasında toplam yedi geçiş tamamlanmış olur. Her geçişte tepe noktalarında dua edilir.
5. Yedi Tur Tamamlamak: Yedi tur tamamlandığında sa'y ibadeti sona erer. Artık umrenin diğer adımlarına geçilir.

Sa'y Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Sa'y normal yürüyüşle yapılır; yalnızca iki yeşil ışık arasında erkekler hervele yapar, kadınlar hervele yapmaz (Diyanet Hac İlmihali)
• Sa'y alanının (mes'â) tek yön uzunluğu için tek bir resmî rakam yoktur: TDV İslâm Ansiklopedisi "Safâ ve Merve" maddesinde yaklaşık 390, "Sa'y" maddesinde 394,5 metre verir, İngilizce ansiklopedik kaynaklar yaklaşık 450 metre der; yani kaynağa göre yaklaşık 390-450 metredir
• Yorulup dinlenmek mubahtır
• İki yeşil ışık arasında erkeklerin "hervele" yapması (kısa adımlarla, canlı ve çalımlı yürümek) sünnettir; kadınlar hervele yapmaz (Diyanet Hac İlmihali)
• Sa'y sırasında şavt sayısını takip edin; şaşırmamak için sayaç ya da tesbih kullanabilirsiniz

Sa'y, Hz. İbrahim ve Hz. Hacer'in Hikayesi

Hz. Hacer ve İsmail Peygamber, Hz. İbrahim'in emriyle Mekke vadisine bırakıldıklarında çevrede su kaynağı yoktu. Hz. Hacer, oğlu İsmail Peygamber'i bırakıp su aramaya çıktı. Safa ile Merve arasında yedi kez koşarak su aradı ve sonunda Zemzem suyu ortaya çıktı.

Bu hikaye, Müslümanlar için derin manevi anlam taşımaktadır. Hz. Hacer'in sabrı, azmi ve Allah'a olan inancı, sa'y ibadetinin ruhani temelini oluşturmaktadır. Her Müslüman bu ibadeti yaparken Hz. Hacer'in yolculuğunu hatırlar. Zemzem Kuyusu sayfamızda bu mucizevi suyun tarihçesini inceleyebilirsiniz.

Sa'y Yaparken Edilecek Dualar

Safa'da Başlarken

Kâbe'ye yönelerek şu dua okunur:

"Allah'tan başka ilah yoktur, tek ilahtır, ortağı yoktur. Mülk O'nundur, hamd O'nundur. Diriltir ve öldürür. O her şeye kadirdir. Allah'tan başka ilah yoktur, tek başına, ortaksız. Mülk O'nundur, hamd O'nundur, kudret O'nundur. O her şeye kadirdir."

Merve'de Dua

Kâbe'ye yönelerek yukarıdaki gibi dua edilir. Her iki tepede de aynı dua okunabilir veya kişinin kendi duası kalben yapılabilir.

Safa ve Merve'nin Tarihi

Tarih boyunca Safa ve Merve, İslam toplumunun önemli bir parçası olmuştur. Hz. Peygamber, bu yerlerin Müslümanlar için sa'y yerleri olduğunu bildirmiştir. Günümüzde Safa ve Merve, aralarındaki sa'y alanıyla (mes'â) birlikte Mescid-i Haram'ın bir parçasıdır.

Sa'y Alani ve Mimari Özellikleri

Mes'â (Sa'y Alanı)

Diyanet Hac İlmihali'nin tanımıyla mes'â, "hac veya umre yapan kimselerin Safâ ile Merve arasında sa'y ettikleri yere verilen isimdir"; günümüzde Mescid-i Haram'ın bir parçasıdır. Bu alan modern mimari ile inşa edilmiştir. Mes'ânın uzunluğu kaynağa göre yaklaşık 390-450 metredir (TDV İslâm Ansiklopedisi "Safâ ve Merve" maddesi yaklaşık 390, "Sa'y" maddesi 394,5 metre verir); TDV'ye göre son düzenlemelerden sonraki genişliği yaklaşık 40 metredir. Sa'y yolu birden çok katlıdır.

Yeşil Işıklı Bölge ve Hervele

Safa ile Merve arasındaki yeşil ışıklarla işaretlenmiş bölge, erkeklerin "hervele" yaptığı yerdir. Diyanet Hac İlmihali hervele'yi "Safa ile Merve tepeleri arasında sa'y yaparken yeşil ışıklar arasında kısa adımlarla koşarak, canlı ve çalımlı yürümek" diye tanımlar ve bunu sa'yin sünnetlerinden sayar. Kadınlar hervele yapmaz.

Sa'y Yaparken Dikkat Edilecek Kurallar

Temel Kurallar

Sa'y ibadeti yaparken uyulması gereken temel kurallar vardır:

1. İhramlı Olmak: Umre sa'yi, umre tavafından sonra ihramdan çıkmadan, ihramlı olarak yapılır; ihramdan çıktıktan sonra yapılırsa dem gerekir (Diyanet Hac İlmihali).
2. Tavafdan Sonra Yapmak: Sa'y, tavaf namazının ardından yapılır.
3. Safa'dan Başlayıp Merve'de Bitirmek: Sa'y Safa tepesinden başlar; yedinci şavt Merve'de tamamlanır.
4. Abdestli Olmak (sünnet): Sa'yi abdestli yapmak sünnettir; abdest sa'yin geçerlilik şartı değildir (Diyanet Hac İlmihali).
5. Kıbleye Yönelerek Dua Etmek: Tepe noktalarında kıbleye yönelerek dua edilir.

Sa'y Yapanlar İçin Pratik İpuçları

1. Erken saatleri tercih edin: Sabah erken saatler veya akşamüstü, sa'y alanı daha sakin olur.
2. Abdesti yenileyin: Sa'y öncesi abdesti yenilemek sünnettir.
3. Cep telefonunu sessize alın: Sa'y sırasında tam bir huzur için cep telefonunuzu sessize alın.
4. Yanınızda dua kitabı bulundurun: Sa'y sırasında edilecek duaları ezberleyemiyorsanız, yanınızda bir dua kitabı bulundurabilirsiniz.
5. Yürüyerek yapın: Erkeklerin yeşil ışıklar arasındaki hervelesi dışında koşmayın, normal yürüyüşle yapın.
6. Dinlenme molası verin: Yorulursanız, sa'y arasında dinlenme molası vermek mubahtır.

Sa'y ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

1. Sa'y kaç turdur?

Sa'y, Safa ile Merve arasında yedi şavt (geçiş) yapılmasıyla tamamlanır. Safa'dan Merve'ye dört, Merve'den Safa'ya üç geçiş olmak üzere toplam yedi geçiştir. İlk geçiş Safa'dan başlar, yedinci geçiş Merve'de biter.

2. Sa'y tavafdan önce mi sonra mı yapılır?

Sa'y, tavafın ardından yapılır. Önce tavaf yapılır, sonra iki rekat tavaf namazı kılınır ve ardından sa'y ibadetine geçilir. Diyanet Hac İlmihali sa'yin geçerli bir tavaftan sonra yapılmasını geçerlilik şartı sayar; sa'yi tavaf namazından sonra ara vermeden yapmak sünnettir, bir süre sonra yapmak da câizdir.

3. Sa'y yaparken koşmak zorunlu mu?

Sa'y esas olarak normal yürüyüşle yapılır. Yalnızca iki yeşil ışık arasında erkeklerin "hervele" yapması sünnettir; Diyanet Hac İlmihali hervele'yi "kısa adımlarla koşarak, canlı ve çalımlı yürümek" diye tanımlar. Kadınlar hervele yapmaz, bu bölgeyi de normal yürüyüşle geçer. Gücü yetenin sa'yi yürüyerek yapması ise Hanefî mezhebine göre vaciptir.

4. Sa'y nerede yapılır?

Sa'y, Mekke'de Kâbe'nin doğu yanındaki Safa ve Merve tepeleri arasında yer alan sa'y alanında (mes'â) yapılır. Bu alan artık Mescid-i Haram'ın bir parçasıdır ve birden çok katlıdır; katların tamamı sa'y için kullanılabilir.

5. Sa'y yapmayı unutursam ne yapmalıyım?

Hanefî mezhebinde sa'y umrenin vaciplerindendir; terk edilmesi umreyi geçersiz kılmaz, ancak ceza gerektirir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise sa'y rükün olduğundan sa'y yapılmadan umre geçerli olmaz. Eğer Mekke'deyken hatırlarsanız en kısa sürede sa'yi tamamlayın. Hanefî mezhebine göre Mekke'den ayrıldıktan sonra hatırlanırsa ceza olarak bir küçükbaş hayvan (koyun/keçi) kesilmesi gerekir. Kendi durumunuz için Diyanet'e danışın.

6. Sa'y sırasında abdest şart mı?

Sa'y için abdestli olmak sünnettir, geçerlilik şartı değildir; abdestsiz yapılan sa'y de geçerli sayılır. Gusül abdesti (boy abdesti) de şart değildir. Yine de sa'y öncesi abdest almak müstehap kabul edilir.

7. Sa'y hangi niyetle yapılır?

Sa'y için "Umre sa'yini yapmaya niyet ettim" şeklinde kalben niyet edilir. Özel bir söz gerekmez. İhramda olmak ve umre niyeti yeterlidir. Aynı niyet hac için de geçerlidir.

8. Sa'y tamamlandıktan sonra ne yapılır?

Sa'y tamamlandıktan sonra baş tıraş edilir veya kısaltılır. Bu, umrenin son adımıdır ve Diyanet Hac İlmihali'ne göre tıraş olmak ya da saçları kısaltmak umrenin vaciplerindendir. Tıraş hükmü erkeklere mahsustur, erkekler için kısaltmak da caizdir. Kadınlar saçlarının ucundan parmak ucu kadar keser. Böylece umre ibadeti tamamlanmış olur.

9. Sa'y esnasında abdest bozulursa ne yapmalıyım?

Sa'y sırasında abdest bozulursa sa'y bozulmaz. Diyanet Hac İlmihali'ne göre sa'yi abdestli yapmak sünnettir, geçerlilik şartı değildir; abdestsiz yapılan sa'y de geçerlidir. İmkân varsa abdest tazelenip kaldığı yerden devam edilmesi daha faziletlidir, ancak abdest almak için sa'yi yarıda kesmek gerekmez.

10. Engelliler sa'y ibadetini nasıl yapar?

Mescid-i Haram'da engelliler için sa'y alanında özel rampalar ve tekerlekli sandalye erişimi mevcuttur. Refakatçi eşliğinde sa'y yapılabilir. Fiziksel engeli olan bireyler de sa'y ibadetlerini yerine getirebilirler.

11. Sa'y sırasında konuşmak caiz midir?

Sa'y sırasında gereksiz konuşmaktan kaçınmak müstehaptır. Ancak zikir, dua, selamlaşma gibi durumlarda konuşmak caizdir. Umrede telbiye tavafa başlarken kesildiği için sa'y sırasında telbiye getirilmez. Sa'y boyunca huzurlu ve sessiz bir ortamda ibadet etmek daha faziletlidir.

12. Sa'y için hangi kat tercih edilmeli?

Sa'y alanı birden çok katlıdır; güncel kat sayısı resmî kaynakta doğrulanamamıştır. Tüm katlar sa'y için uygundur. Kat seçimi kişisel tercihe ve kalabalık durumuna göre değişebilir.

Faydalı Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı - Resmî umre ve hac bilgileri
• T.C. Dışişleri Bakanlığı - Vize ve seyahat bilgileri
• KSA VISA - Resmî vize bilgileri

İlgili Makaleler

• Safa ve Merve
• Kâbe-i Muazzama Ziyaret Rehberi
• Mescid-i Nebevi
• Zemzem Kuyusu Rehberi
• Hacerü'l-Esved ve Makam-ı İbrahim
• Umre Nasıl Yapılır 2026

Sonuç

Safa ve Merve arasındaki sa'y, Hanefî mezhebinde umre ve haccın vaciplerinden, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise rükünlerindendir. Bu rehberde sunduğumuz bilgiler, sa'y ibadetinizi en iyi şekilde yapmanızı sağlayacaktır. Sa'y ibadeti sırasında Hz. Hacer'in sabrını, azmini ve Allah'a olan teslimiyetini hatırlayarak manevi derinliği en üst düzeye çıkarabilirsiniz. Umre veya hac programınız kapsamında sa'y ibadeti için rehberli tur ve bireysel danışmanlık almak üzere +90 546 910 20 72 numarasından Sefernur uzmanlarına ulaşabilirsiniz.