İlk kez umreye gidenlerin en çok zorlandığı şey sıralamadır: önce ne yapılır, hangi adım nerede biter. Bu rehber umrenin hükmünü, farzlarını ve vaciplerini Diyanet Hac İlmihali'ne dayanarak anlatır; ardından ihramdan tıraşa kadar olan akışı adım adım özetler.
Bu rehber fetva metni değildir. Fıkhî ifadeler Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Hac İlmihali'nden ve TDV İslâm Ansiklopedisi'nden aktarılmıştır. Uygulama kafile başkanınızın yönlendirmesine göre değişebilir; şahsî sorularınız için Diyanet İşleri Başkanlığı'na başvurun.
Umre Nedir, Hükmü Nedir
Umre, Kâbe'yi ziyaret ederek ihram, tavaf ve sa'y ile yerine getirilen bir ibadettir. Haccın aksine belirli bir zamana bağlı değildir.
Umrenin hükmü mezhebe göre değişir ve tek bir kelimeyle özetlenemez. Diyanet Hac İlmihali'ne göre bir müslümanın ömründe bir defa umre yapması:
- Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre müekked sünnet,
- Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre farz,
- Bazı Hanefî bilginlere göre vitir namazı, kurban ve fıtır sadakası gibi vacip kabul edilmiştir.
Umrenin bir kimseye sünnet (yahut vacip veya farz) olabilmesi için aranan şartlar şunlardır: müslüman olmak, akıllı olmak, buluğa ermiş olmak, özgür olmak, ekonomik gücün yeterli olması, sağlıklı olmak, yol güvenliğinin bulunması ve kadının can, mal ve namus güvenliğinin sağlanmış olması.
Umrenin Zamanı Var mı
Haccın ancak hac aylarında yapılabilmesine karşılık umre için belirlenmiş bir zaman yoktur. Hanefî mezhebine göre arefe günü sabahından bayramın dördüncü günü güneş batıncaya kadarki süre içinde umre yapmak tahrîmen mekruhtur. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre ise hac için niyetli olmayanlar teşrîk günleri dâhil yılın her günü umre yapabilir.
Ramazan ayında yapılan umrenin faziletine dair rivayetin künyesi Diyanet Hac İlmihali'nin 22 numaralı dipnotuna göre Tirmizî, Hac, 90'dır.
Umrenin Farzları ve Vacipleri
Burada mezhep ayrımı ibadetin geçerliliğini doğrudan etkilediği için önemlidir.
| Mezhep | Umrenin rükün/farzları | Vacip |
|---|---|---|
| Hanefî | İhrama girmek (şart) + Kâbe'yi tavaf etmek (rükün) | Sa'y ve tıraş/kısaltma |
| Şâfiî | İhram, tavaf, sa'y, tıraş (dört rükün) + tertip | — |
| Hanbelî | İhram, tavaf, sa'y, tıraş (dört rükün) | — |
| Mâlikî | İhram, tavaf, sa'y (üç rükün) | Tıraş |
Diyanet Hac İlmihali'ne göre umrenin iki vacibi vardır: Safâ ile Merve arasında sa'y yapmak ve saçları tıraş ettirmek veya kısaltmak. İhram yasaklarına uymayan veya bir vacibi terk eden kimseye dem gerekir.
Tavaf konusunda bir ek ayrım daha vardır: Hanefî tasnifinde umre tavafının ilk dört şavtı rükün, yedi şavta tamamlanması vaciptir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise yedi şavtın tamamı farzdır; bu mezheplere göre bir şavtın eksik bırakılması hâlinde tavaf geçerli olmaz ve sadaka ile telafi de mümkün değildir. Ayrıntılar için umrenin farzları ve vacipleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Adım 1: İhram ve Mîkat
Diyanet Hac İlmihali'nde ihram, "bir kimsenin hac veya umre ya da hem hac hem umre yapmak niyeti ile sair zamanlarda helal olan bazı davranışları kendisine haram kılması" olarak tanımlanır. İhram bir kıyafet değil, bir niyet ve ihram hâlidir.
İhram nasıl başlar? Niyet eden ve telbiye getiren kimse ihrama girmiş, ihram yasakları başlamış olur. Telbiye dil ile söylenmelidir; kalpten geçirilmesi yeterli değildir. Hanefî mezhebine göre telbiye yapılmadan mîkat sınırı geçilirse ihrama girilmiş olmaz.
Telbiye metni şöyledir: "Lebbeyk Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, innel-hamde ven-ni'mete leke vel-mülk, lâ şerîke lek." Anlamı: "Buyur Allah'ım buyur! Buyur, senin hiçbir ortağın yoktur. Buyur, şüphesiz her türlü övgü, nimet, mülk ve hükümranlık sana mahsustur. Senin ortağın yoktur." (Ebû Dâvûd, Menâsik, 27; Tirmizî, Hac, 13; İbn Mâce, Menâsik, 15)
İhram kıyafeti. Erkekler iç çamaşırı dâhil giysilerini, çorap ve ayakkabılarını çıkarır; belden aşağıyı örten parçaya izâr, baş hariç belden yukarıyı örten parçaya ridâ denir. Bu örtülerin beyaz, temiz ve iyi görünümlü olması müstehaptır, şart değildir. Kadınlar ihram için özel bir kıyafete bürünmezler; normal elbiseleri, başörtüsü ve ayakkabılarıyla ihrama girerler, ancak yüzlerini açık tutarlar.
İhrama girerken, kerahet vakti değilse iki rekât ihram namazı kılmak sünnettir; birinci rekâtta Kâfirûn, ikinci rekâtta İhlâs sûresinin okunması efdaldir. İçinde bulunulan vaktin farz namazı da bu iki rekâtın yerine geçer. Konu hakkında ayrıntı için ihram nedir sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Türkiye'den Gidenler İçin Mîkat
Beş temel mîkat ve Diyanet Hac İlmihali'ndeki Mekke'ye uzaklıkları şöyledir:
| Mîkat | Yön | Bugünkü karşılığı | Mekke'ye uzaklık |
|---|---|---|---|
| Zülhuleyfe | Medine yönü | Âbâr-ı Ali | ~450 km (en uzak mîkat) |
| Cuhfe | Şam yönü | Râbiğ | ~187 km |
| Karnü'l-Menâzil | Necid / Tâif yönü | Seyl | ~96 km |
| Zât-ü Irk | Irak yönü | — | ~94 km |
| Yelemlem | Yemen yönü | — | ~54 km (en yakın mîkat) |
Cidde mîkat değildir. Cidde, mîkat sınırının içinde kalır. Hava yoluyla gidenler mîkat hizasını daha uçaktayken geçtikleri için ihrama Türkiye'deki kalkış havalimanında, uçağa binmeden önce girerler. Diyanet Hac İlmihali deniz ve hava yoluyla yolculuk edenlerin araca binmeden önce de bindikten sonra da ihrama girebileceğini, mîkat sınırlarından önce ihrama girilebileceğini belirtir; yayın dilinde belirsizlik bırakmamak için bu rehberde tek formül kullanılmıştır. Uygulama kafile başkanınızın yönlendirmesine göre değişebilir.
Bir istisna vardır: bir kimse hac veya umre maksadıyla değil de bir iş ya da ikamet maksadıyla Hıll bölgesine, meselâ Cidde'ye gelir de sonradan umre yapmak isterse bulunduğu yerde ihrama girer. Mîkat konusunun tamamı için mîkat nedir sayfamıza bakınız.
Adım 2: Tavaf
Tavaf, Hacerülesved'in hizasından başlayarak Kâbe'nin etrafında yedi defa dönmektir; bu dönüşlerin her birine şavt denir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Kâbe maddesine göre tavaf, Kâbe sola alınmak suretiyle yapılır; yani yürüyüş saat yönünün tersinedir.
Tavafın Kur'an dayanağı Hac sûresinin 29. âyetidir ("Ve Beyt-i Atîk'i tavaf etsinler"). Âyet şavt sayısını belirtmez; yedi sayısı Hz. Peygamber'in uygulamasından gelir ve bu sayıda görüş birliği vardır.
Tavafla ilgili bilmeniz gereken noktalar:
- Umre tavafı bütün mezheplere göre umrenin farzlarındandır.
- Umre tavafının vakti umre ihramına girilmesinden sonra başlar; son vakti için bir sınır yoktur. Dolayısıyla umre ihramı için gün cinsinden tanımlanmış bir üst sınır bulunmaz.
- Remel (ilk üç şavtta çalımlı ve hızlı yürüme) ve ıztıbâ (ridânın sağ omuz açıkta kalacak şekilde kullanılması) erkeklere mahsustur ve yalnızca tavaf sırasında söz konusudur. Kadınlar tavafta ıztıbâ ve remel yapmazlar.
- Hacerülesved'e ulaşamıyorsanız hizasından selamlamak (istilâm) yeterlidir; izdihamda zorlamayın.
Hacerülesved konusunda Hz. Ömer'in sözü, taşa güç atfeden anlayışa karşı en güçlü cevaptır: "Biliyorum ki sen bir taşsın, ne bir fayda verirsin ne de zarar! Rasûlullah'ı seni öperken görmeseydim, seni öpmezdim." (Buhârî, Hac, 50). Uygulama ayrıntıları için tavaf nasıl yapılır sayfamıza bakabilirsiniz.
Adım 3: Sa'y ve Adım 4: Tıraş
Sa'y, Safâ tepesinden başlayıp Merve'de biten, dördü gidiş üçü dönüş olmak üzere toplam yedi şavttan oluşan bir yürüyüştür. Dayanağı Bakara sûresinin 158. âyeti ve Hz. Hacer'in oğlu İsmail'e su ararken iki tepe arasında gidip gelmesinin hatırasıdır.
Sa'yin hükmü mezhebe göre değişir: Hanefî mezhebinde hac ve umrenin vaciplerinden, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde rükünlerindendir. Bu ayrım önemlidir; Hanefî'de sa'yin terki dem gerektirirken diğer üç mezhepte umreyi geçersiz kılar.
Safâ ile Merve arasındaki mesafe için tek bir kesin rakam verilemez. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "SA'Y" maddesi 394,5 metre, "SAFÂ ve MERVE" maddesi yaklaşık 390 metre verirken İngilizce ansiklopedik kaynaklar yaklaşık 450 metre der. Bu rehberde aralık olarak 390-450 metre kullanılmıştır; fark, Mescid-i Harâm genişletmeleriyle ölçüm referans noktasının değişmesinden kaynaklanıyor olabilir.
Hervele (iki yeşil direk arasında hızlı yürüme) günümüzde yeşil ışıkla aydınlatılmış direkler arasındaki belirli bölümde yapılır ve erkeklere mahsustur. Umre sa'yi mutlaka ihramlı olarak, umre tavafından sonra ve ihramdan çıkmadan önce yapılmalıdır; ihramdan çıktıktan sonra yapılırsa dem gerekir. Ayrıntı için sa'y nasıl yapılır sayfamıza bakınız.
Tıraş ile umre tamamlanır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin İhram maddesine göre umrede tehallül, sa'yin tamamlanmasından sonra saçları tıraş etmek veya kısaltmakla gerçekleşir. Tıraş miktarı mezhebe göre farklıdır:
| Mezhep | Tıraş / kısaltma miktarı |
|---|---|
| Hanefî | Saçın en az dörtte biri |
| Şâfiî | En az üç tel |
| Mâlikî ve Hanbelî | Saçın tamamı |
Kadınların saçlarını tıraş etmeyip kısaltmaları gerektiği hususunda mezhepler arasında görüş birliği vardır; kadınlar saçlarının ucundan parmak boğunu kadar keserek ihramdan çıkarlar, bu miktardan az kesilirse dem gerekir.
Vedâ tavafı hac menâsikinin bir vacibidir; umrenin parçası değildir. Umre programlarında "vedâ tavafı" adımı aramanıza gerek yoktur.
Hazırlık: Yola Çıkmadan Önce
İbadet tarafının yanında pratik hazırlığın da yapılması gerekir. Özet sıralama şudur:
- Program ve tarih seçimi yapın; Diyanet kanalında kayıt müftülük veya e-Devlet üzerinden tamamlanır.
- Pasaportunuzun Suudi Arabistan'a giriş tarihinden itibaren en az 6 ay geçerli olduğunu doğrulayın.
- Konjuge Meningokok Menenjit aşınızı varıştan en az 10 gün öncesine denk gelecek şekilde yaptırın ve aşı kartınızı yanınızda taşıyın.
- Umre menâsikini seyahatten önce öğrenin; Diyanet'in umre yolcularına verdiği "Adım Adım Umre Rehberi" bu iş içindir.
- Medine'de Ravza-i Mutahhara ziyareti için Nusuk üzerinden randevu alınması gerektiğini not edin; randevusuz giriş yapılamaz ve randevu saati geçen ziyaretçiler içeri alınmaz.
Aşı ve sağlık şartlarının tamamı için umre menenjit aşısı, ibadetin bütünü için umre nasıl yapılır sayfamıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Umre farz mı sünnet mi?
Mezhebe göre değişir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre ömürde bir defa umre yapmak Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre müekked sünnet, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre farzdır; bazı Hanefî bilginler vacip olduğu görüşündedir.
Umrenin farzları nelerdir?
Hanefî mezhebinde umrenin iki farzı vardır: ihrama girmek (şart) ve Kâbe'yi tavaf etmek (rükün). Şâfiî ve Hanbelî'de rükünler dörttür; Mâlikî'de üç rükün ve bir vacip söz konusudur.
Umrenin vacipleri nelerdir?
Diyanet Hac İlmihali'ne göre umrenin iki vacibi vardır: Safâ ile Merve arasında sa'y yapmak ve saçları tıraş ettirmek veya kısaltmak.
İhrama nerede girilir?
Hava yoluyla gidenler ihrama Türkiye'deki kalkış havalimanında, uçağa binmeden önce girerler. Cidde mîkat değildir; mîkat hizası uçaktayken geçilir.
Telbiye nedir, ne zaman kesilir?
Telbiye, ihrama girerken dil ile söylenen duadır. Niyet eden ve telbiye getiren kişi ihrama girmiş olur. Umrede telbiye tavafa başlanırken kesilir.
Tavaf hangi yöne doğru yapılır?
TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Kâbe maddesine göre tavaf, Kâbe sola alınmak suretiyle yapılır; yani saat yönünün tersine yürünür.
Tavafta bir şavt eksik kalırsa ne olur?
Hanefî mezhebinde ilk dört şavt farz, yediye tamamlamak vaciptir ve eksik şavt usulünce telafi edilirse ceza gerekmez. Diğer üç mezhepte yedi şavtın tamamı farzdır ve eksik şavtın tamamlanması gerekir.
Sa'y kaç şavttır ve nerede biter?
Sa'y, dördü gidiş üçü dönüş olmak üzere yedi şavttır. Safâ'dan başlar ve Merve'de biter.
Safâ ile Merve arası kaç metredir?
Tek bir rakam verilemez. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin iki ayrı maddesi 394,5 ve yaklaşık 390 metre verirken başka ansiklopedik kaynaklar yaklaşık 450 metre der; bu rehberde 390-450 metre aralığı kullanılmıştır.
Kadınlar ihramda ne giyer?
Kadınlar ihram için özel bir kıyafete bürünmezler; normal elbiseleri, başörtüsü ve ayakkabılarıyla ihrama girerler, ancak yüzlerini açık tutarlar. Kadın ihramında renk şartı bulunmaz.
İhramdan nasıl çıkılır?
Sa'yin tamamlanmasından sonra saçların tıraş edilmesi veya kısaltılmasıyla ihramdan çıkılır. Hanefî'de saçın en az dörtte biri, Şâfiî'de en az üç tel, Mâlikî ve Hanbelî'de tamamı esas alınır; kadınlar saç uçlarından parmak boğunu kadar keser.
Umre kaç saatte tamamlanır?
Belirli bir saat verilemez. Diyanet Hac İlmihali umre tavafının son vakti için bir sınır olmadığını açıkça yazar; süre takvime değil, ibadetin tamamlanmasına bağlıdır.
Sonuç
Umreyi ilk kez yapacaklar için akış dört adımdan ibarettir: ihram, tavaf, sa'y ve tıraş. Bu dördünü doğru sırayla yaptığınızda umreniz tamamlanır. Karışıklık genellikle mezhep tasniflerinden doğar; bu rehberde her hükmün hangi mezhebe ait olduğu ayrı ayrı belirtilmiştir.
Yola çıkmadan önce menâsiki öğrenmeye zaman ayırın, aşı ve pasaport kontrollerinizi erken yapın. Şahsî fıkhî sorularınız için Diyanet İşleri Başkanlığı'na başvurmanız en doğrusudur. Program seçenekleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı — Hac İlmihali · TDV İslâm Ansiklopedisi — Umre maddesi · Diyanet İşleri Başkanlığı
📞 Detaylı bilgi ve iletişim için: +90 546 910 20 72 · WhatsApp
Sefernur Editör Ekibi
Doğrulanmış Yazar10+ yıl umre ve hac organizasyon deneyimine sahip Sefernur ekibinin rehber, otel ve ziyaret yeri içerikleri.
