Ana içeriğe atla
Rükn-i Yemânî Nedir? Kâbe'nin Dört Köşesi ve İstilam
Kutsal Mekanlar

Rükn-i Yemânî Nedir? Kâbe'nin Dört Köşesi ve İstilam

Rükn-i Yemânî, Kâbe'nin güney köşesidir. Diyanet'e göre tavafta istilamı müstehaptır, öpülmez. Dört köşenin adları, Rabbenâ duası ve kalabalıkta istilam.

10 dakika

Rükn-i Yemânî (Rüknü Yemânî), Kâbe'nin güney köşesidir; Diyanet Hac İlmihali'ne göre tavafın her şavtında bu köşe istilam edilir, ancak öpülmez. Diyanet, Hacer-i Esved'i istilam etmeyi sünnet, Rükn-i Yemânî'yi istilam etmeyi müstehap sayar; Kâbe'nin diğer iki köşesi istilam edilmez.

Kısa Özet
  • Kâbe'nin dört köşesi vardır: Hacer-i Esved (doğu), Rükn-i Irâkî (kuzey), Rükn-i Şâmî (batı) ve Rükn-i Yemânî (güney).
  • Tavafta yalnız iki köşe istilam edilir: Hacer-i Esved (sünnet) ve Rükn-i Yemânî (müstehap).
  • Rükn-i Yemânî öpülmez; kalabalıkta uzaktan "Bismillâhi Allâhu ekber" denerek istilam edilir.
  • Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında Bakara suresi 201. ayetteki "Rabbenâ âtinâ…" duasını okumak müstehaptır.
  • Köşeye ulaşmak için itişmek doğru değildir; Diyanet'e göre müstehap bir davranış için günah işlenmez.

İçindekiler

  • Rükn-i Yemânî nedir, Kâbe'nin hangi köşesidir?
  • Rükün ne demek?
  • Kâbe'nin dört köşesi: adları ve yönleri
  • Tavafta köşeler hangi sırayla geçilir?
  • Rükn-i Yemânî'de ne yapılır?
  • Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında okunan dua
  • Müstecâr: Rükn-i Yemânî'nin yanındaki dua yeri
  • Kalabalıkta Rükn-i Yemânî'ye nasıl yaklaşılır?
  • Kâbe'nin kısımları: köşeler dışındaki yerler

Rükn-i Yemânî nedir, Kâbe'nin hangi köşesidir?

Rükn-i Yemânî, Kâbe'nin güney köşesine verilen addır. Diyanet Hac İlmihali'nin terimler sözlüğü Kâbe'nin doğu köşesine Rüknü Hacer-i Esved, güney köşesine Rüknü Yemânî, batı köşesine Rüknü Şâmî, kuzey köşesine Rüknü Irâkî dendiğini yazar. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin KÂBE maddesi de aynı adlandırmayı verir ve bu yönlerin "yaklaşık" olduğunu belirtir.

Bazı kaynaklarda Hacer-i Esved köşesi "güneydoğu", Rükn-i Yemânî ise "güneybatı" köşesi diye geçer. TDV'ye göre bu fark, köşelerin yaklaşık ana yönleri, duvarların ise ara yönleri göstermesinden ve kaynakların yönü farklı tespit etmesinden doğar. Bu yazıda Diyanet Hac İlmihali'nin adlandırması esas alınmıştır.

Rükn-i Yemânî köşesinin yakından görünümü, siyah Kâbe örtüsü ve beyaz mermer metaf

Rükn-i Yemânî, tavaf yönünde Hacer-i Esved'den hemen önce gelen köşedir. Bu yüzden tavafın her şavtı Rükn-i Yemânî'yi geçip Hacer-i Esved hizasına ulaşınca tamamlanır. Hacer-i Esved'in kendisi için Hacerü'l Esved rehberimize bakabilirsiniz.

Rükün ne demek?

Rükün, sözlükte köşe, ana sütun ve bir bütünün ayrılmaz parçası demektir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin RÜKÜN maddesine göre Arapça "rükn" kelimesi (çoğulu erkân) "köşe, ana sütun, bir bütünün ayrılmaz parçası; büyük iş; dayanak, güç" anlamlarına gelir. Aynı madde, kelimenin hadislerde zaman zaman Kâbe'nin köşelerini adlandırmak için kullanıldığını kaydeder.

Fıkıhta rükün, bir ibadeti oluşturan ana unsurdur. Diyanet Hac İlmihali rüknü "ibâdetlerin ve akitlerin aslî unsurları" diye tanımlar; örneğin Hanefî mezhebinde Kâbe'yi tavaf etmek umrenin rüknüdür. "Rükn-i Yemânî" adındaki "rükn" ise bu ikinci anlamla değil, "köşe" anlamıyla kullanılır.

Kâbe'nin dört köşesi: adları ve yönleri

Kâbe'nin dört köşesinin her birinin ayrı adı ve tavafta ayrı bir hükmü vardır. Aşağıdaki tablo Diyanet Hac İlmihali ile TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre köşeleri ve yanlarındaki yerleri özetler.

Tablo: Kâbe'nin köşeleri ve tavaftaki hükümleri (Diyanet Hac İlmihali, TDV)

KöşeYön (Diyanet)Tavafta istilamYanındaki yer
Rükn-i Hacer-i EsvedDoğu (bazı kaynaklarda güneydoğu)Sünnet; kalabalık yoksa öpülürMültezem: bu köşe ile Kâbe kapısı arası
Rükn-i IrâkîKuzeyİstilam edilmezKapı, kuzeydoğu duvarında bu köşe ile Hacer-i Esved arasında
Rükn-i ŞâmîBatıİstilam edilmezHatîm ve Mîzâb, kuzeybatı tarafında Irâkî ile Şâmî köşeleri arasında
Rükn-i YemânîGüney (bazı kaynaklarda güneybatı)Müstehap; öpülmezMüstecâr: bu köşe ile güneybatı duvarındaki kapalı kapı arası

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre "Rüknüşşâmî" adı bazı kaynaklarda kuzey köşesine, çoğu kaynakta ise batı köşesine verilir; TDV batı köşesi için "Rüknülgarbî" adını da kullanır. Diyanet Hac İlmihali batı köşesini Rükn-i Şâmî diye adlandırır. Kâbe'nin ölçüleri ve kapısı için Kâbe'nin boyutları ve yapısı yazısına göz atabilirsiniz.

Tavafta köşeler hangi sırayla geçilir?

Tavafta köşeler Hacer-i Esved, Rükn-i Irâkî, Rükn-i Şâmî ve Rükn-i Yemânî sırasıyla geçilir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre tavaf, Kâbe sola alınarak Hacer-i Esved köşesinden ya da hizasından başlar; Kâbe'nin etrafında dönüp aynı noktaya gelindiğinde bir şavt, yedi şavtta bir tavaf tamamlanır.

  1. Hacer-i Esved (doğu): Tavaf buradan başlar; Hacer-i Esved istilam edilir.
  2. Kâbe kapısı ve Mültezem: Kuzeydoğu duvarı boyunca kapının önünden geçilir.
  3. Rükn-i Irâkî (kuzey): İstilam edilmez.
  4. Hatîm (Hicr): Kuzeybatı tarafındaki yarım daire duvarın dışından dolaşılır; Diyanet'e göre Hatîm'in içi Kâbe'den sayıldığı için tavaf onun dışından yapılır.
  5. Rükn-i Şâmî (batı): İstilam edilmez.
  6. Rükn-i Yemânî (güney): İstilam edilir, öpülmez.
  7. Yeniden Hacer-i Esved hizası: Şavt tamamlanır.

Diyanet Hac İlmihali, tavafa başlarken Hacer-i Esved'e ya da hizasına Rükn-i Yemânî tarafından gelmeyi tavafın sünnetleri arasında sayar. Yani tavafa başlayacak kişi Hacer-i Esved hizasına, Rükn-i Yemânî yönünden yürüyerek ulaşır. Tavafın adım adım yapılışı için tavaf nasıl yapılır rehberimizi okuyabilirsiniz.

Rükn-i Yemânî'de ne yapılır?

Rükn-i Yemânî'de tavafın her şavtında istilam yapılır. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi ve Hac İlmihali'ne göre her şavtta Hacer-i Esved ve Rükn-i Yemânî uzaktan "Bismillâhi Allâhu ekber" denerek istilam edilir (selamlanır). Hacer-i Esved'i istilam sünnet, Rükn-i Yemânî'yi istilam müstehaptır; Rükn-i Yemânî öpülmez.

İstilam, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre tavafta elle dokunma, öpme ya da elleri kaldırıp tekbir getirerek uzaktan selamlamadır. Diyanet Hac İlmihali, Abdullah b. Ömer'in Peygamberimizin (s.a.v.) tavafın her şavtında Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved'i istilam etmeden geçmediğini bildiren rivayetini aktarır (Ebû Dâvûd, Menâsik, 48).

Tablo: Hacer-i Esved ile Rükn-i Yemânî'de yapılanlar (Diyanet)

KonuHacer-i EsvedRükn-i Yemânî
İstilamın hükmüSünnetMüstehap
Öpülür mü?Kalabalık yoksa ve kimseye eziyet verilmeyecekse öpülürÖpülmez
Söylenen söz"Bismillâhi Allâhu ekber""Bismillâhi Allâhu ekber"
KalabalıktaUzaktan el işaretiyle istilamUzaktan istilam

Remel (erkeklerin tavafın ilk üç şavtında kısa adımlarla, çalımlı yürümesi) de bu köşeyle anılır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin TAVAF maddesine göre hicretin 7. yılındaki Umretü'l-kazâ'da Peygamberimiz (s.a.v.) Müslümanlara ilk üç şavtta remel yapıp Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında normal yürümelerini emretmiştir (Buhârî, Hac, 55; Müslim, Hac, 240). Diyanet Hac İlmihali'ne göre bugün metafta izdiham varsa remel yapılmaz; kadınlar remel yapmaz.

Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında okunan dua

Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında Bakara suresinin 201. ayetindeki "Rabbenâ âtinâ…" duasını okumak müstehaptır. Diyanet Hac İlmihali bu duayı tavafın sünnetleri arasında, Peygamberimizin (s.a.v.) tavafta okumayı tavsiye ettiği dualar içinde verir ve dayanak olarak İbn Mâce, Menâsik, 32'yi gösterir.

Okunuşu: Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr.

Anlamı (Diyanet Hac İlmihali): "Rabbimiz! Dünyada bize bir iyilik ver, âhirette de bir iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru."

Diyanet Hac İlmihali, tavafta istenen duanın yapılabileceğini ve Kur'an okunabileceğini de belirtir; bu dua bir zorunluluk değil, müstehap bir tavsiyedir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin MÜSTECÂR maddesi de Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında dua etmenin, rivayetler sebebiyle âlimlerce müstehap kabul edildiğini kaydeder.

Müstecâr: Rükn-i Yemânî'nin yanındaki dua yeri

Müstecâr, Rükn-i Yemânî ile Kâbe'nin güneybatı duvarındaki kapalı kapı arasında kalan yerdir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kelime, "sığınmak, yardım dilemek" anlamındaki isticâr kökünden gelir ve "günahların bağışlanması için sığınılan yer" demektir.

TDV, tavaf sırasında ve özellikle Mültezem'de, Makām-ı İbrâhim'de, altın oluğun altında (Hicr), Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında ve Müstecâr'da dua etmenin âlimlerce müstehap kabul edildiğini yazar. Müstecâr, Kâbe kapısı tarafındaki Mültezem'in karşı yüzünde kalır; Mültezem için Multazem rehberimize bakabilirsiniz.

Kalabalıkta Rükn-i Yemânî'ye nasıl yaklaşılır?

Kalabalıkta Rükn-i Yemânî'ye dokunmak için itişilmez; uzaktan istilam yeterlidir. Diyanet Hac İlmihali, Hacer-i Esved'i öpmenin müstehap, insanları itip kakmanın ve onlara eziyet vermenin ise günah olduğunu belirtir ve "Müstehap bir fiil îfa etmek için günah işlenmez" der. Rükn-i Yemânî'yi istilam da müstehap olduğu için aynı ölçü geçerlidir.

  • Uzaktan istilam edin: Köşenin hizasına gelince yürümeye devam ederek "Bismillâhi Allâhu ekber" demek yeterlidir.
  • Akışı kesmeyin: Köşenin önünde durmak arkadan gelenleri sıkıştırır; istilamı yürürken yapın.
  • Kadınlar için: Diyanet Hac İlmihali kadınların mümkün olduğu kadar tenha yerden tavaf etmeye çalışmasını önerir.
  • Erkekler için: Diyanet, erkeklerin başkalarına eziyet vermeden ve kendileri de eziyet görmeden Kâbe'ye yaklaşmasını sünnet sayar.
  • Yaşlı ve çocuklu aileler: Metafın dış halkasında yürümek, köşelerdeki sıkışmadan uzak tutar.
Mescid-i Haram metafında uzaktan seçilemeyen kalabalığın tavafı ve Kâbe'nin köşeleri

Kâbe'nin kısımları: köşeler dışındaki yerler

Kâbe'nin dört köşesi dışında tavafta adı geçen başlıca kısımlar kapı, Mültezem, Hatîm (Hicr), Mîzâb ve Müstecâr'dır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre kapı kuzeydoğu duvarında, Hatîm ile Mîzâb kuzeybatı tarafında, Makam-ı İbrâhim ve zemzem kuyusu kuzeydoğu duvarının karşısındadır.

Tablo: Kâbe'nin kısımları (Diyanet Hac İlmihali, TDV)

KısımNerede?Kısa tanım
Kâbe kapısıKuzeydoğu duvarıKâbe'nin girişi; TDV'ye göre güneybatı duvarındaki eski kapı kapatılmıştır
MültezemHacer-i Esved köşesi ile kapı arasıDiyanet'e göre dua edilen yer; TDV'ye göre yaklaşık 2 metre
Hatîm ve HicrKuzeybatı tarafıHicr, Kâbe ile yarım daire biçimli Hatîm duvarı arasındaki alan
Mîzâb (Altınoluk)Hatîm tarafındaki duvarın üstüDamdaki yağmur suyunu akıtan altın oluk
MüstecârRükn-i Yemânî ile güneybatı duvarındaki kapalı kapı arasıTDV'ye göre dua edilen yer

Kâbe'nin tarihi, adları ve önemi için Kâbe nedir yazımızı okuyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Rüknü Yemani nedir?

Rüknü Yemani (Rükn-i Yemânî), Kâbe'nin güney köşesidir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre tavafın her şavtında bu köşe istilam edilir; istilamı müstehaptır ve köşe öpülmez. Bazı kaynaklarda güneybatı köşesi diye de geçer.

Rükün ne demek?

Rükün, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre sözlükte köşe, ana sütun, bir bütünün ayrılmaz parçası ve dayanak demektir. Fıkıhta bir ibadeti oluşturan ana unsur anlamında kullanılır. Kâbe'nin köşelerine de "rükün" denir; Rükn-i Yemânî adı buradan gelir.

Kâbe'nin kaç köşesi vardır, adları nelerdir?

Kâbe'nin dört köşesi vardır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre doğu köşesi Rükn-i Hacer-i Esved, güney köşesi Rükn-i Yemânî, batı köşesi Rükn-i Şâmî, kuzey köşesi Rükn-i Irâkî'dir. Tavafta yalnız Hacer-i Esved ve Rükn-i Yemânî istilam edilir.

Rükn-i Yemânî öpülür mü?

Hayır. Diyanet Hac İlmihali ve Umre Yolcusu Rehberi'ne göre Rükn-i Yemânî öpülmez, yalnız istilam edilir. Öpme yalnız Hacer-i Esved için söz konusudur ve o da kalabalık yoksa, kimseye eziyet verilmeyecekse yapılır.

Rükn-i Yemânî'ye dokunmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir; Diyanet'e göre Rükn-i Yemânî'yi istilam müstehaptır. Kalabalıkta köşeye ulaşmak için itişmek yerine, hizasına gelince uzaktan "Bismillâhi Allâhu ekber" diyerek istilam etmek yeterlidir.

Rükn-i Şâmî ve Rükn-i Irâkî neden istilam edilmez?

Diyanet Hac İlmihali, tavafta yalnız Hacer-i Esved ile Rükn-i Yemânî'nin istilam edildiğini, diğer köşelerin istilam edilmediğini açıkça belirtir. Bu iki köşenin önünden istilam yapmadan geçilir.

Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında hangi dua okunur?

Bu iki köşe arasında Bakara suresinin 201. ayeti olan "Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr" duasını okumak müstehaptır. Diyanet Hac İlmihali'ndeki anlamı: "Rabbimiz! Dünyada bize bir iyilik ver, âhirette de bir iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru."

Hacer-i Esved Kâbe'nin hangi köşesindedir?

Hacer-i Esved, Diyanet Hac İlmihali'ne göre Kâbe'nin doğu köşesindedir; bazı kaynaklarda güneydoğu köşesi diye geçer. Tavaf bu köşeden ya da hizasından başlar ve her şavt yine bu hizada tamamlanır.

Sonuç

Rükn-i Yemânî, Kâbe'nin güney köşesidir ve tavafta Hacer-i Esved'den önce geçilen son köşedir. Diyanet'e göre bu köşeyi istilam etmek müstehaptır; köşe öpülmez, kalabalıkta uzaktan "Bismillâhi Allâhu ekber" denerek istilam edilir. Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında "Rabbenâ âtinâ…" duasını okumak da müstehaptır. Köşeye dokunmak için itişmek, Diyanet'in ifadesiyle müstehap bir davranış uğruna günaha girmek olur.

Kaynaklar

Etiketler:#rükn-i yemânî#rüknü yemani#kâbe'nin köşeleri#istilam#rükün ne demek#tavaf
S

Doğrulanmış Yazar

10+ yıl umre hizmetleri deneyimine sahip Sefernur ekibinin rehber, otel ve ziyaret yeri içerikleri.

10+ yıl deneyimSon güncelleme: 16 Kasım 2026

Ziyaret Yazılarını İncele

Mekke ve Medine kutsal mekanlarını ve ziyaret güzergâhlarını keşfet.

Ziyaret Yazılarını İncele →