Hicaz demiryolu, Şam ile Medine arasındaki şehir ve durakları birbirine bağlayan, 1900-1908 arasında inşa edilmiş dar hatlı bir demiryoludur. Hayfa şubesiyle hattı Akdeniz'e de bağlar. Bu sayfa hattın gerçekten bağladığı şehirleri TDV künyesiyle sıralar.
Kısa Cevap
TDV İslâm Ansiklopedisi'nin HİCAZ DEMİRYOLU maddesine (Ufuk Gülsoy - William Ochsenwald) göre hattın ana ekseni Şam'dan Medine'ye uzanır. Hayfa şubesiyle birlikte toplam uzunluk 1908'de 1.464 kilometreye ulaşmıştır. Raylar 1,05 metre açıklığında dar hattır.
Hattın en sık yanlış bilinen özelliği şudur: hat Mekke'ye hiçbir zaman ulaşmamıştır. Şam'dan Mekke'ye planlanmış, ileride Akabe ve Cidde'ye bağlanması, hatta Yemen'e uzatılması düşünülmüştü; ancak güney ucu Medine'de kalmıştır.
Bu nedenle bu sayfada Mekke, Riyad, Maskat gibi şehirler hattın durağı olarak gösterilmemektedir. Hiçbiri tarihî Hicaz demiryolu üzerinde değildir.
Hattın Bağladığı Şehir ve Duraklar
| Şehir / durak | Bugünkü ülke | Hatta ulaşılan yıl / not |
|---|---|---|
| Şam (Dimaşk) | Suriye | Hattın başlangıcı, 1900 |
| Der'â | Suriye | Hattın Ürdün'e açılan kavşağı |
| Ma'an | Ürdün | 1904 |
| Hayfa (şube ucu) | Filistin coğrafyası | Şube 1905'te tamamlandı |
| Müdevvere | Ürdün | Ürdün kesiminin güney ucu |
| Medâin-i Sâlih | Suudi Arabistan | 1906 |
| el-Ulâ | Suudi Arabistan | 1907 |
| Medine | Suudi Arabistan | 1908 |
Tablo, hattın kuzeyden güneye doğru adım adım ilerlediğini gösterir. Hat 1 Eylül 1908'de II. Abdülhamid tarafından işletmeye açılmıştır.
Şehirleri Üç Ülkeye Göre Okumak
Hat inşa edildiğinde tek bir ülkenin, Osmanlı Devleti'nin toprakları içindeydi. Bugünkü sınırlara göre şehirler üç ülkeye dağılmıştır:
- Suriye: Şam hattın kuzey ucu ve başlangıç noktasıdır. Der'â, hattın Ürdün'e açıldığı kavşaktır.
- Ürdün: Hattın orta kesimi burada uzanır. Ma'an bu kesimin en bilinen durağıdır; kesim Müdevvere'de sona erer.
- Suudi Arabistan: Hattın güney kesimi. Medâin-i Sâlih ve el-Ulâ'dan sonra hat Medine'de son bulur.
Hayfa şubesi ise hattı Akdeniz kıyısına bağlayarak deniz bağlantısı sağlar.
Şehirler Tek Tek Ne İfade Ediyordu
Şam (Dimaşk) — hattın başlangıcı
Şam, hattın kuzey ucu ve çıkış noktasıdır. Yüzyıllardır Şam'dan hareket eden hac kafilelerinin toplanma merkezi olması, hattın buradan başlatılmasının temel sebebidir. İnşaat 1 Eylül 1900'de yapılan resmî bir törenin ardından başlamıştır.
Der'â — Ürdün'e açılan kavşak
Der'â, hattın güneye doğru Ürdün topraklarına açıldığı kavşaktır. Savaş sonrası bölünmede Suriye kesiminin güney sınırı burasıdır; Der'â'dan sonrası Ürdün yönetiminde kalmıştır.
Ma'an — orta kesimin ana durağı
Hat Ma'an'a 1904'te ulaşmıştır. Ürdün kesiminin en bilinen durağıdır ve hattın güneye doğru ilerleyişinde önemli bir eşiktir.
Medâin-i Sâlih ve el-Ulâ — Hicaz'a giriş
Hat Medâin-i Sâlih'e 1906'da, el-Ulâ'ya 1907'de ulaşmıştır. Bu iki durak, hattın bugünkü Suudi Arabistan topraklarındaki kesimindedir ve Medine'ye giden son etabı oluşturur.
Medine — hattın son durağı
Hat 1908'de Medine'ye ulaşmıştır ve güney ucu burada kalmıştır. Planlanan hedef Mekke olmasına rağmen bağlantı hiçbir zaman kurulmamıştır. Medine'den sonrası için Akabe, Cidde ve Yemen yönünde uzatma düşünülmüş, hiçbiri gerçekleşmemiştir.
Hayfa — Akdeniz bağlantısı
Hayfa şubesi 1905'te tamamlanmıştır. Bu şube hattı Akdeniz kıyısına bağlayarak deniz yoluyla malzeme ve yük hareketini mümkün kılmıştır. 1908'de ulaşılan 1.464 kilometrelik toplam uzunluk bu şubeyi de içerir.
Savaş Sonrası Şehirler Nasıl Ayrıştı
Hattın şehirleri bugün tek bir ağın parçası değildir. I. Dünya Savaşı'nın ardından hat dört ayrı siyasî birim arasında paylaşılmıştır:
| Kesim | Savaş sonrası yönetim |
|---|---|
| Hayfa - Semah | Filistin |
| Şam - Der'â | Suriye |
| Der'â - Müdevvere | Ürdün |
| Müdevvere - Medine | Hicaz Krallığı, sonrasında Suudi Arabistan |
Farklı yönetimlerin denetimindeki bu kesimler tek bir işletme olarak birleştirilememiştir. 1948'de bölge devletleri onarım için görüşmüş, ancak Arap-İsrail çatışması hattın yeniden birleştirilmesini engellemiştir.
Osmanlı dönemi, TDV maddesinin ifadesiyle "10 Ocak 1919'da Medine'nin teslim olmasıyla" kapanmıştır.
Bu Şehirler Arasında Bugün Tren Var mı
Hayır. TDV maddesinin birebir ifadesiyle: "Suudi Arabistan sınırları içinde kalan kısım âtıl, istasyonlar da metruk bir halde bulunmaktadır."
Suriye ve Ürdün'de kalan kısımlarda bir miktar taşıma sürmüştür; bu koridordaki son demiryolu gelişmesi 1975'te Ürdün'ün fosfat taşımacılığı için Akabe Limanı'na uzattığı ayrı hattır.
Pratik sonuçlar:
- Şam'dan Medine'ye trenle gidilemez.
- Hat üzerinde tarifeli, kesintisiz bir yolcu seferi yoktur.
- Suudi Arabistan kesimindeki istasyonlar metruk hâldedir.
- Güzergâh üzerindeki yapılar tarihî miras olarak anılır; umre güzergâhı değildir.
Modern Proje Hangi Şehirleri Bağlayacak
Bu sorunun bugün cevabı yoktur. Ulaşılabilen bilgiye göre 2026'da Türkiye, Suriye ve Ürdün arasında bölgesel bir demiryolu bağlantısı gündeme gelmiş, Nisan 2026'da üç ülkenin ulaştırma bakanları görüşmüştür. Türkiye tarafı projeyi "Modern Hicaz Demiryolu" olarak adlandırmış, Suudi Arabistan da sürece dâhil olmuştur.
Proje 2026 itibarıyla fizibilite ve planlama aşamasındadır; güzergâh ve teknik ayrıntılar kesinleşmemiştir. Bu bilgi ikincil bir kaynağa dayanır ve güven derecesi zayıftır.
Dolayısıyla bu sayfada modern proje için şehir listesi, istasyon tablosu, mesafe veya sefer süresi verilmemektedir. Güzergâh kararı açıklanmadan bunların hiçbiri hesaplanamaz.
Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin'in hattın Gaziantep üzerinden geçmesine ilişkin beklentisi kamuoyuna yansımıştır. Bu bir yerel yöneticinin temennisidir; imzalanmış bir güzergâh kararı değildir. Projenin durumu için Hicaz demiryolu projesi son durum 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Bir Şehri Hattın Durağı Saymadan Önce
İnternette dolaşan "Hicaz demiryolu şehirleri" listelerinin çoğu, tarihî hat ile planlanmış ama hiç yapılmamış uzantıları birbirine karıştırır. Bir şehri hattın durağı olarak yazmadan önce şu üç soru sorulmalıdır:
- Hat oraya fiilen ulaştı mı? Planlanmış olmak yeterli değildir. Mekke bunun en açık örneğidir: hedefti, ama hat hiç ulaşmadı.
- Hangi yıl ulaştı? Kaynakta yılı verilemeyen bir durak, muhtemelen kaynaksız eklenmiştir.
- Bugün hangi hattın parçası? Mekke, Cidde ve Rabiğ bugün trenle bağlıdır; ancak bu bağlantı Haramain hattına aittir, Hicaz demiryoluna değil.
Bu üç soruyu geçemeyen her şehir adı listeden çıkarılmalıdır. Aşağıdaki tablo iki hattın şehirlerini ayırır:
| Şehir | Tarihî Hicaz demiryolu | Haramain hattı |
|---|---|---|
| Şam | Var (başlangıç) | Yok |
| Ma'an | Var | Yok |
| Medine | Var (son durak) | Var |
| Mekke | Yok | Var |
| Cidde | Yok | Var |
| Rabiğ | Yok | Var |
Bugün Hangi Şehirler Trenle Bağlı
Kutsal topraklarda bugün gerçekten çalışan hat, tarihî Hicaz demiryolu değil, tamamen ayrı ve yeni bir hat olan Haramain Yüksek Hızlı Treni'dir.
| Haramain istasyonu | Şehir |
|---|---|
| Rusayfah | Mekke |
| Al-Sulaymaniyah | Cidde |
| King Abdulaziz Uluslararası Havalimanı | Cidde |
| Kral Abdullah Ekonomi Şehri | Rabiğ |
| Medine | Medine |
Hattın ana uzunluğu 449,2 km, istasyon sayısı beştir; azami işletme hızı saatte 300 km'dir ve ilk ticari sefer 11 Ekim 2018'de yapılmıştır. Mekke-Medine yolculuğu sefer tipine ve ara duraklara göre yaklaşık 2 saat 20 dakika ile 2 saat 45 dakika arasında sürer.
Mekke istasyonu Mescid-i Haram'a 3 km, Medine istasyonu Mescid-i Nebevî'ye 7 km mesafededir; toplam yolculuk süresini hesaplarken her iki uçta 30-60 dakika transfer süresi eklemek gerekir. Bilet fiyatları sefere, sınıfa ve rezervasyon zamanına göre değiştiği için burada rakam verilmemektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hicaz demiryolu hangi şehirleri bağlıyordu?
Ana eksende Şam, Der'â, Ma'an, Müdevvere, Medâin-i Sâlih, el-Ulâ ve Medine yer alır. Hayfa şubesi hattı Akdeniz'e bağlar.
Hat Mekke'ye ulaşıyor muydu?
Hayır. Şam'dan Mekke'ye planlanmıştı, ancak güney ucu Medine'de kaldı.
Riyad veya Maskat hat üzerinde mi?
Hayır. Bu şehirlerin tarihî Hicaz demiryolu ile bağlantısı yoktur.
Hat kaç kilometreydi?
TDV maddesine göre 1908'de Hayfa şubesiyle birlikte 1.464 kilometreye ulaşmıştır.
Hat hangi yıl hangi şehre ulaştı?
Ma'an 1904, Medâin-i Sâlih 1906, el-Ulâ 1907, Medine 1908. Hayfa şubesi 1905'te tamamlanmıştır.
Hat ne zaman açıldı?
1 Eylül 1908'de II. Abdülhamid tarafından işletmeye açılmıştır.
Bu şehirler arasında bugün tren çalışıyor mu?
Hayır. Hat üzerinde tarifeli, kesintisiz bir yolcu seferi bulunmamaktadır.
Suudi Arabistan kesiminin durumu nedir?
TDV'nin ifadesiyle âtıl durumdadır ve istasyonlar metruk hâldedir.
Modern proje hangi şehirlerden geçecek?
Bilinmiyor. Proje fizibilite ve planlama aşamasındadır; güzergâh kesinleşmemiştir.
Fatma Şahin'in görevi nedir?
Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı'dır. Açıklaması bir beklenti bildirimidir, güzergâh kararı değildir.
Mekke ile Medine arasında tren var mı?
Evet, Haramain Yüksek Hızlı Treni. Bu, tarihî Hicaz demiryolundan tamamen ayrı yeni bir hattır.
Haramain hattında hangi şehirler var?
Mekke, Cidde (iki istasyon, biri havalimanında), Rabiğ ve Medine.
Kaynaklar ve İlgili Sefernur Sayfaları
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi, HİCAZ DEMİRYOLU maddesi (Ufuk Gülsoy - William Ochsenwald): islamansiklopedisi.org.tr/hicaz-demiryolu — arşiv kayıtları OLG-01774, OLG-01775, OLG-01776, OLG-01777
- Modern proje durumu: ikincil kaynak, zayıf güven — arşiv kaydı OLG-01778
- Haramain Yüksek Hızlı Treni resmî portalı: sar.hhr.sa
İlgili yazılar
- Hicaz Demiryolu Nereden Geçiyor?
- Hicaz Demiryolu İstasyonları
- Hicaz Demiryolu Nedir, Ne Zaman Yapıldı?
- Hicaz Demiryolu SSS
- Hac ve Umre Trenle Yapılacak mı?
- Kutsal Topraklara Trenle Ulaşım
📞 Detaylı bilgi ve iletişim için: +90 546 910 20 72 · WhatsApp
Sefernur Editör Ekibi
Doğrulanmış Yazar10+ yıl umre ve hac organizasyon deneyimine sahip Sefernur ekibinin rehber, otel ve ziyaret yeri içerikleri.
