Hac, şartlarını taşıyan Müslümanların ömürde bir defa yerine getirmekle yükümlü olduğu ibadettir. Bu rehberde haccın şartları, farzları, vacipleri, çeşitleri, menasikin yapıldığı mekânlar ve Diyanet organizasyonuna dair en çok sorulan başlıkları, Diyanet Hac İlmihali ile TDV İslâm Ansiklopedisi künyeleri vererek sıraladık.
Haccın Yükümlülük ve Geçerlilik Şartları
Diyanet İşleri Başkanlığı Hac İlmihali, haccın farz olması için aranan şartları on bir başlık altında sayar. Bunlar sırasıyla Müslüman olmak, akıllı olmak, buluğa ermiş olmak, özgür olmak, ekonomik yönden imkân sahibi olmak, sağlıklı olmak, yol güvenliğinin bulunması, haccın farz olduğunu bilmek, haccın eda edildiği vakte yetişmek, kadınların can, mal ve namus güvenliğinin sağlanmış olması ve eşi ölmüş veya boşanmış kadınların iddet süresini doldurmuş olmasıdır.
İlmihal, bu şartlardan biri eksik olursa kişiye ne bizzat hac yapmanın ne de vekil göndermenin farz olmayacağını, ancak şartları taşıdığı hâlde gitmeyip sonradan imkânı kaybedenin sorumlu kalacağını belirtir.
Haccın geçerli olma şartları
Aynı kaynak, yükümlülük şartlarını taşıyan kişinin yaptığı haccın geçerli sayılması için üç ayrı şart daha arar:
- İhrama girmek: Kişi hac yapmaya niyet eder ve telbiye getirir; ihrama girmeden yapılan hac geçerli olmaz.
- Haccı belirlenen zaman içinde yapmak: Bilinen hac ayları şevval ve zilkade ayları ile zilhicce ayının ilk on günüdür.
- Menasiki belirlenen mekânlarda yapmak: Bu mekânlar Metaf, Mes'â, Arafat, Müzdelife ve Mina'dır.
Hac aylarının kapsamı mezheplere göre biraz farklılaşır:
- Hanefî ve genel kabul: Şevval, zilkade ve zilhiccenin ilk on günü
- Mâlikî mezhebi: Zilhicce ayının tamamı hac aylarına dâhildir
- Şâfiî mezhebi: Zilhiccenin 10. günü hac aylarına dâhil değildir
- Hac aylarından önce ihrama girilebilir, ancak Sünnete muhalif olduğu için mekruh görülmüştür
İhram ve mîkat ayrıntıları için ihram nedir yazımıza ve mîkat sınırları rehberimize bakabilirsiniz.
Haccın Farzları, Vacipleri ve Sünnetleri
Diyanet Hac İlmihali haccın farzlarını bir şart ve iki rükün olarak özetler: ihrama girmek haccın şartı, Arafat'ta vakfe yapmak ve Kâbe'yi tavaf etmek ise rükünleridir. Mezhepler arasında rükün sayısı farklılaşır.
| Mezhep | Haccın farzları (rükünleri) |
|---|---|
| Hanefî | İhram (şart) + Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı (rükün) |
| Şâfiî | İhram, Arafat vakfesi, tavaf, sa'y, tıraş/kısaltma, tertip |
| Mâlikî ve Hanbelî | İhram, Arafat vakfesi, tavaf, sa'y |
İlmihale göre Hanefî çizgisinde haccın müstakil vacipleri sa'y yapmak, Müzdelife'de vakfe yapmak, şeytan taşlamak, saçları tıraş etmek veya kısaltmak ve veda tavafı yapmaktır. Müstakil sünnetleri ise kudüm tavafı, Mekke, Arafat ve Mina'da hutbe okunması, arefe gecesi Mina'da gecelemek ve bayram gecesi Müzdelife'de gecelemektir.
Rükün eksik kalırsa ceza veya kefaretle telafi edilmez; eksik rüknün tamamlanması ya da haccın kazası gerekir. Vaciplerden biri terk edilirse hac batıl olmaz, eksiklik dem ile telafi edilebilir; vacip usulüne göre iade edilirse ceza da düşer. Menasikin sırası ve ayrıntısı için hac menasiki nelerdir yazımıza bakınız.
Edası İtibarıyla Haccın Üç Çeşidi
Hac, hükmü itibarıyla farz, vacip ve nafile olmak üzere üçe ayrılır. Edası itibarıyla ise ilmihalin tanımlarıyla şu üç biçimde yapılır:
| Hac çeşidi | Tanımı |
|---|---|
| İfrad haccı | Hac aylarında sadece hacca niyetle ihrama girilip umresiz yapılan hac |
| Temettu haccı | Hac ayları içinde umre ve haccın ayrı niyet ve ihramlarla yapılması |
| Kıran haccı | Hac ve umreye birlikte niyet edilip ikisinin tek ihramda birleştirilmesi |
Temettu ve kıran haccı yapabilmek için hacceden kişinin âfâkî olması, umre ile haccın aynı yılın hac aylarında yapılması ve hac aylarında yapılan umreden sonra memlekete dönülmemesi şartları aranır. Mîkat sınırları içinde ikamet edenler temettu ve kıran haccı yapamaz; bu kişilerin ifrad haccı yapmaları gerekir. Temettu ve kıran hacılarına hedy kurbanı gerekir; ifrad haccında hedy vacip değildir. Kurban konusu için hacda kurban kesimi yazımıza bakabilirsiniz.
Hac Menasikinin Yapıldığı Mekânlar
TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ilgili maddelerine göre menasik alanlarının konumu ve ölçüleri şöyledir:
| Mekân | Konum | Not |
|---|---|---|
| Arafat | Mekke'nin yaklaşık 21 km doğusunda | Harem sınırları dışındadır |
| Müzdelife | Arafat ile Mina arasında | Harem içindedir, ikinci vakfe yeri |
| Mina | Mescid-i Haram'ın yaklaşık 7 km kuzeydoğusunda | Alanı 812 hektardır, özel mülkiyete konu olmaz |
TDV'nin ARAFAT maddesine göre Arafat ovası doğu-batı yönünde 6,5 km, kuzey-güney yönünde 11-12 km uzanır ve toplam alanı 13,68 km²'dir. Aynı madde, "Hac Arafat'tır" hadisinin bu yerin merkezîliğini vurguladığını, vakfenin 9 Zilhicce öğleden ertesi gün fecre kadar yapıldığını ve bütün mezheplere göre haccın rüknü olduğunu belirtir. Arefe günü öğle ve ikindi namazlarının kılındığı Mescid-i Nemire de Arafat'tadır. Ayrıntı için Arafat vakfesi yazımıza bakınız.
Kutsal mekânlar arasındaki ulaşımın bir kısmı hac mevsiminde Al-Meşâir el-Mukaddese Metrosu ile sağlanır. Saudipedia verilerine göre hat 18 km uzunluğunda, çift hatlı ve Mina, Müzdelife ile Arafat'ta üçer olmak üzere toplam dokuz istasyonludur. Hat yalnızca hac mevsiminde, Zilhicce'nin 7'sinden 13'üne kadar yaklaşık yedi gün çalışır; umre ziyaretçilerinin kullanabileceği bir hat değildir. Şeytan taşlama düzeni için şeytan taşlama rehberimize bakabilirsiniz.
Diyanet Organizasyonu, Kayıt ve Ödeme
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 2027 Hac Bilgilendirme Broşürü'ne göre hac uçuşlarının yapılacağı havalimanları Bakanlıklararası Hac ve Umre Kurulu tarafından belirlenmektedir. Aynı broşür gidiş uçuşlarının 17 Nisan - 11 Mayıs 2027, dönüş uçuşlarının 20 Mayıs - 15 Haziran 2027 tarihleri arasında planlandığını bildirir. Hangi ilin hangi havalimanından uçacağı ve kesin kalkış saatleri broşürde "daha sonra belirlenecektir" denilerek henüz yayımlanmamıştır; bu bilgi kayıt sonrasında müftülükçe duyurulur.
Ödeme tarafında broşürün ifadesi nettir: "2027 yılı hac ücretleri Amerikan Doları (USD) olarak tahsil edilecektir." Ücretin tamamı kesin kayıtta ödenebileceği gibi yüzde 40 peşin ve iki taksit şeklinde de ödenebilir. Ödeme yapılabilen bankalar Halk, Vakıflar, Ziraat, Albaraka Katılım, Emlak Katılım, Kuveyt Türk Katılım, Türkiye Finans Katılım, Vakıf Katılım ve Ziraat Katılım'dır. Bu sayfada TL tutarı verilmemektedir; güncel karşılık kur ile değişir. Başvuru adımları için Diyanet hac başvuru rehberimize ve hac kurası ne zaman yazımıza bakabilirsiniz.
Sağlık ve yaş ile ilgili sınırlar
- Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı'nın 1447H (2026) hac sağlık şartları belgesine göre meningokok aşısı kuralları umre ile birebir aynıdır: konjuge/pentavalan aşıda 5 yıl, polisakkarit aşıda 3 yıl geçerlilik ve varıştan en az 10 gün önce uygulanmış olma şartı.
- Aynı belge, umrede bulunmayan ek bir şart getirir: menşe ülke, hacı adayında haccı yerine getirmeye engel belirli hastalıkların bulunmadığını beyan etmek zorundadır.
- Diyanet duyurusuna göre 0-15 yaş arası çocuklara Suudi makamlarınca hac vizesi verilmemesi hâlinde, ebeveynleriyle birlikte kurada çıksalar dahi kesin kayıtları alınmamaktadır.
- 2027 hac başvurusunda tıbbi değerlendirmede Suudi Arabistan kriterlerini taşımadığı tespit edilenler sadece vekâlet yoluyla hac yapabilmektedir.
İhrama Nerede ve Ne Zaman Girilir
Hava yoluyla gidenler ihrama Türkiye'deki kalkış havalimanında, uçağa binmeden önce girer. Diyanet Hac İlmihali gemi ve uçaklara binmeden önce de bindikten sonra da ihrama girilebileceğini, mîkat sınırlarından önce ihrama girilebileceğini belirtir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre mîkattan önce ihrama girmek mekruhtur. Uygulama kafile başkanınızın yönlendirmesine göre değişebilir; şahsî sorularınız için Diyanet'e başvurunuz.
Beş mîkat şunlardır: Medine yönünde Zülhuleyfe, Şam yönünde Cuhfe (bugün Râbiğ), Necid yönünde Karnü'l-Menâzil (bugün Seyl), Yemen yönünde Yelemlem ve Irak yönünde Zât-ü Irk. Cidde mîkat değildir. Kadınlar ihram için özel bir kıyafete bürünmez; Diyanet Hac İlmihali'ne göre normal elbiseleri, başörtüsü ve ayakkabılarıyla ihrama girerler, ancak yüzlerini açık tutarlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Hac kimlere farzdır?
Diyanet Hac İlmihali, haccın farz olması için Müslüman olmak, akıllı olmak, buluğa ermiş olmak, özgür olmak, ekonomik imkâna sahip olmak, sağlıklı olmak, yol güvenliğinin bulunması ve haccın farz olduğunu bilmek gibi şartları sayar. Şartlardan biri eksikse hac farz olmaz.
Haccın farzları kaç tanedir?
Hanefî çizgisinde haccın farzları bir şart ve iki rükünden ibarettir: ihrama girmek şart, Arafat vakfesi ve Kâbe'yi tavaf etmek rükündür. Şâfiî mezhebinde altı, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde dört rükün sayılır.
Haccın vacipleri nelerdir?
Hac İlmihali'ndeki Hanefî listeye göre haccın müstakil vacipleri sa'y yapmak, Müzdelife'de vakfe yapmak, şeytan taşlamak, saçları tıraş etmek veya kısaltmak ve veda tavafı yapmaktır.
Bir vacip terk edilirse hac bozulur mu?
Hayır. İlmihale göre vaciplerden biri terk edilirse hac batıl olmaz; eksiklik dem ile yani bir koyun veya keçi kurban etmekle telafi edilebilir. Vacip usulüne göre iade edilirse ceza gerekmez.
İfrad, temettu ve kıran farkı nedir?
İfrad haccı umresiz yapılan hactır. Temettu haccında umre ve hac ayrı niyet ve ihramlarla, kıran haccında ise ikisi birlikte niyet edilerek tek ihramla yapılır.
Temettu haccında kurban gerekir mi?
Evet. Diyanet Hac İlmihali temettu ve kıran haccı yapanlar için hedy kurbanını ayrı bir başlık altında ele alır; ifrad haccında hedy kurbanı vacip değildir.
Arafat Mekke'ye kaç kilometre?
TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ARAFAT maddesine göre Arafat, Mekke'nin yaklaşık 21 km doğusunda, Taif dağ yolu üzerindedir. Ovanın toplam alanı 13,68 km²'dir.
Vakfe ne zaman yapılır?
TDV ARAFAT maddesine göre vakfe 9 Zilhicce öğleden ertesi gün fecre kadar yapılır ve bütün mezheplere göre haccın rüknüdür.
İhrama nerede girilir?
Hava yoluyla gidenler ihrama Türkiye'deki kalkış havalimanında, uçağa binmeden önce girer. Cidde mîkat değildir. Uygulama kafile başkanınızın yönlendirmesine göre değişebilir; şahsî sorularınız için Diyanet'e başvurun.
Kadınlar ihramda nasıl giyinir?
Diyanet Hac İlmihali'ne göre kadınlar ihram için özel bir kıyafete bürünmez; normal elbiseleri, başörtüsü ve ayakkabılarıyla ihrama girerler, ancak yüzlerini açık tutarlar.
Hac ücretleri hangi para biriminde tahsil edilir?
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 2027 Hac Bilgilendirme Broşürü birebir şöyle der: "2027 yılı hac ücretleri Amerikan Doları (USD) olarak tahsil edilecektir." Ücret tamamı kesin kayıtta ya da yüzde 40 peşin ve iki taksitle ödenebilir.
Çocuklar hac kaydı yaptırabilir mi?
Diyanet duyurusuna göre 0-15 yaş arası çocuklara Suudi makamlarınca hac vizesi verilmemesi hâlinde, ebeveynleriyle birlikte kurada çıksalar dahi kesin kayıtları alınmamaktadır.
Kaynaklar ve İlgili Sefernur Sayfaları
- Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre portalı
- Diyanet Hac ve Umre Eğitim portalı
- Hac Nedir · Hac Kuralları 2026 · Umre ile Hac Arasındaki Farklar · Hac Vizesi Nasıl Alınır
Fıkhî konularda şahsî sorularınız için Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'na başvurmanız tavsiye edilir.
📞 Rezervasyon ve bilgi için: +90 546 910 20 72
