Hac ve umre, Kâbe'yi ziyaret etmeyi içeren iki ayrı ibadettir. Ancak hükümleri, zamanları, rükünleri ve Türkiye'deki başvuru süreçleri birbirinden farklıdır. Bu rehber iki ibadeti Diyanet Hac İlmihali ve TDV İslâm Ansiklopedisi kaynaklarıyla madde madde karşılaştırır.
Bu rehber fetva metni değildir. Fıkhî hükümler kaynağıyla ve mezhep etiketiyle aktarılmıştır. Şahsî sorularınız için Diyanet İşleri Başkanlığı'na başvurun.
Temel Fark: Hüküm ve Zaman
İki ibadet arasındaki en belirgin fark hüküm ve zamandır.
Hac, Diyanet Hac İlmihali'ne göre hicretin 9. yılında farz kılınmıştır; farz oluşu Kitap, sünnet ve icmâ-ı ümmet ile sabittir. Dayanak âyet Âl-i İmrân sûresinin 97. âyetidir. TDV İslâm Ansiklopedisi ise haccın farz kılınma yılı için kaynaklarda hicretin 5, 6, 7, 8, 9 ve 10. yıllarının ileri sürüldüğünü, 9. yıl görüşünün daha kuvvetli olduğunu belirtir.
Umrenin hükmü mezhebe göre değişir. Diyanet Hac İlmihali'ne göre bir müslümanın ömründe bir defa umre yapması Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre müekked sünnet, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre farzdır; bazı Hanefî bilginler vitir namazı, kurban ve fıtır sadakası gibi vacip olduğu görüşündedir.
Zaman farkı ise nettir. Diyanet'in resmî fetvasına göre hac ayları hicrî takvimdeki şevvâl ve zilkade aylarının tamamı ile zilhicce ayının ilk on günüdür; dayanağı Bakara sûresinin 197. âyetidir. Umre için ise belirlenmiş bir zaman yoktur. Hanefî mezhebine göre arefe günü sabahından bayramın dördüncü günü güneş batıncaya kadarki süre içinde umre yapmak tahrîmen mekruhtur; diğer üç mezhepte hac için niyetli olmayanlar teşrîk günleri dâhil yılın her günü umre yapabilir.
| Kriter | Hac | Umre |
|---|---|---|
| Hüküm | Farz (şartlarını taşıyana ömürde bir kez) | Hanefî/Mâlikî: müekked sünnet — Şâfiî/Hanbelî: farz |
| Zaman | Hac ayları içinde, Arafat vakfesi arefe günü | Yıl boyunca |
| Arafat vakfesi | Var, rükün | Yok |
| Müzdelife vakfesi | Var, vacip (Hanefî) | Yok |
| Şeytan taşlama | Var | Yok |
| Vedâ tavafı | Var, vacip (Hanefî) | Yok |
| Kurban (hedy) | Kıran ve temettüde vacip | Kendiliğinden vacip değil |
| Türkiye'de kayıt | Kura sistemi | Kura yok |
| Vize türü | Ayrı hac vizesi | Umre veya turizm vizesi |
Farzlar ve Vacipler Karşılaştırması
Bu başlık ibadetin geçerliliğini doğrudan ilgilendirdiği için mezhep etiketi olmadan okunmamalıdır.
Haccın Farzları ve Vacipleri
Diyanet Hac İlmihali'ne göre Hanefî mezhebinde haccın farzları bir şart ve iki rükünden ibarettir: ihrama girmek haccın şartı; Arafat'ta vakfe yapmak ve Kâbe'yi tavaf etmek (ziyaret tavafı) haccın rükünleridir.
- Şâfiî mezhebinde haccın farzları altı rükündür: ihrama girmek (niyet), Arafat vakfesi, tavaf, sa'y, saçları tıraş etmek veya kısaltmak ve rükünlerin çoğu arasında tertibe uymak.
- Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde dört rükün sayılır: ihram, Arafat vakfesi, tavaf ve sa'y.
- Hanefî'de haccın müstakil vacipleri beştir: sa'y yapmak, Müzdelife'de vakfe yapmak, şeytan taşlamak, saçları tıraş etmek veya kısaltmak ve vedâ tavafı yapmak.
Diyanet Hac İlmihali'ne göre rükünler usulüne göre yapılmadıkça ceza ve kefâret ödemekle hac sahih olmaz; eksik kalan rüknün tamamlanması veya haccın kazâsı gerekir.
Umrenin Farzları ve Vacipleri
| Mezhep | Umrenin rükün/farzları | Vacip |
|---|---|---|
| Hanefî | İhrama girmek (şart) + tavaf (rükün) | Sa'y ve tıraş/kısaltma |
| Şâfiî | İhram, tavaf, sa'y, tıraş + tertip | — |
| Hanbelî | İhram, tavaf, sa'y, tıraş | — |
| Mâlikî | İhram, tavaf, sa'y | Tıraş |
Sa'yin hükmü de iki ibadette aynı mantıkla işler: Hanefî mezhebinde hac ve umrenin vaciplerinden, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde rükünlerindendir. Ayrıntı için umrenin farzları ve vacipleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Menâsik Farkı: Hacda Olup Umrede Olmayanlar
Umre; ihram, tavaf, sa'y ve tıraştan ibarettir. Hacda ise bunlara ek olarak mekâna ve güne bağlı menâsik vardır.
- Arafat vakfesi: Arafat, Mekke'nin yaklaşık 21 kilometre doğusunda, Tâif dağ yolu üzerindedir. Vakfe arefe günü (9 Zilhicce) güneşin zevalinden sonra başlar ve bayramın birinci günü fecr-i sadığa kadar devam eder. Arafat'ta öğle ve ikindi namazları cem-i takdim ile, öğle vakti girince peş peşe kılınır.
- Müzdelife: Arafat vakfesinden sonra doğrudan Mina'ya gidilmez; gurûbdan sonra Müzdelife'ye geçilir, Müzdelife vakfesi yapılır ve gecelendikten sonra Mina'ya gidilir. Müzdelife'de akşam ve yatsı cem-i te'hîr ile kılınır.
- Şeytan taşlama: Bayramın birinci günü (10 Zilhicce) yalnız Akabe cemresine 7 taş atılır; 11 ve 12 Zilhicce'de küçük, orta ve büyük cemreler bu sırayla yedişer taşla, günde 21 taş olacak şekilde taşlanır; Mina'da dördüncü gün kalınırsa toplam 70, üçüncü gün ayrılınırsa 49 taş atılmış olur.
- Vedâ tavafı: Hanefî'de haccın vaciplerindendir. Umre programlarında vedâ tavafı adımı yoktur.
- Tehallül: Hacda iki tehallül vardır; biri cinsel ilişki dışındaki yasakların, diğeri cinsel ilişki yasağının kalkmasıdır. İkinci tehallül için Akabe cemresini taşlama, kurban kesme, tıraş olma, ziyaret tavafı ve sa'yin yapılmış olması gerekir. Umrede ise tehallül, sa'yin ardından tıraş olmak veya saçı kısaltmakla gerçekleşir.
Nitekim Hz. Peygamber'in (s.a.v.) "Hac Arafat'tır" buyurduğu rivayet edilir (Nesâî, Menâsikü'l-hac, 203; İbn Mâce, Menâsik, 57; Tirmizî, Tefsîr, 3).
Hac menâsikinin bütünü için hac nasıl yapılır, umre için umre nasıl yapılır sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Başvuru, Vize ve Süreç Farkları
Türkiye'den bakıldığında iki ibadetin idarî süreci de birbirinden ayrılır.
Hac tarafında kura vardır. Diyanet İşleri Başkanlığı hac organizasyonunu ön kayıt ve kura sistemiyle yürütür; kesin kayıtlar e-Devlet üzerinden "Hac İşlemleri" menüsünden alınır. Hac için ayrıca tıbbî değerlendirme söz konusudur: 2027 hac başvurusunda Suudi Arabistan kriterlerini taşımadığı tespit edilenler yalnızca vekâlet yoluyla hac yapabilmektedir. Bu sağlık yeterliliği (istitaat) şartı hac belgesine özgüdür ve umre süreçlerine taşınmamalıdır.
Umre tarafında kura yoktur. Ücret yatırıldıktan sonra kayıt il/ilçe müftülüğüne şahsen veya e-Devlet üzerinden yapılır; acente umresinde ise başvuru doğrudan yetkili acenteye yapılır.
Vize farkı kritiktir. Hac için ayrı bir hac vizesi gerekir ve bu vize Hac ve Umre Bakanlığı üzerinden alınır. KSA VISA turizm vizesi sayfasında "Travelers are not authorized to undertake the Haj pilgrimage while on this visa" ifadesi yer alır; yani turizm e-vizesi hac için geçerli değildir. Umre ise hem umre ziyaret vizesiyle hem de turizm vizesiyle yapılabilir — tek istisna hac mevsimidir (15 Zilkade – 15 Zilhicce).
Diyanet'in bu konudaki uyarısı birebir şöyledir: "Resmi bir hac organizasyonuna dâhil olmayan, hac vizesi ve 'Nüsük Kartı' bulunmayan kişilerin kutsal bölgelere girişlerine asla izin verilmemektedir. Bu sebeple vatandaşlarımızın farklı vaatlerde bulunan kişi ve oluşumlara asla itibar etmemeleri büyük önem arz etmektedir."
| Süreç adımı | Hac | Umre |
|---|---|---|
| Ön kayıt / kura | Var | Yok |
| Kesin kayıt kanalı | e-Devlet "Hac İşlemleri" | Müftülük veya e-Devlet / yetkili acente |
| Sağlık yeterliliği beyanı | Hac belgesine özgü şart | Umrede böyle bir şart yok |
| Vize | Ayrı hac vizesi | Umre veya turizm vizesi |
| Program süresi | Hac takvimine bağlı | Diyanet broşürlerinde 9-20 gün aralığında seçenekler |
Hac kayıt ve kura süreci hakkında ayrıntı için hac kuralları 2026 sayfamıza bakabilirsiniz. Diyanet'in yayımladığı güncel hac ve umre duyuruları hacumre.diyanet.gov.tr adresindedir.
Hangisini Tercih Etmeli
Bu bir tercih sorusu olmaktan çok bir durum tespiti sorusudur. Karar verirken şu maddeleri kendinize sorun:
- Şartlarını taşıyor musunuz? Diyanet Hac İlmihali, umrenin bir kimseye sünnet (yahut vacip veya farz) olabilmesi için müslüman, akıllı, buluğa ermiş, özgür, ekonomik gücü yeterli ve sağlıklı olmayı, yol güvenliğinin bulunmasını şart koşar.
- Takviminiz hac aylarına uygun mu? Hac ancak hac aylarında yapılabilir; umre yıl boyunca yapılabilir.
- Fiziksel yeterliliğiniz ne durumda? Hac; Arafat, Müzdelife ve Mina konaklamalarını, şeytan taşlamayı ve uzun yürüyüşleri içerir. Umrede bu kalemler yoktur.
- Kura sırasını bekleyebilecek durumda mısınız? Hac için kura sistemi işler; umrede böyle bir bekleme söz konusu değildir.
- Bütçe planınız hangi takvime oturuyor? İki organizasyonun ödeme ve iptal kuralları farklıdır; Diyanet ücretleri broşürlerde ABD doları cinsinden ilan edilir.
Bu rehberde hac veya umre için fiyat verilmemiştir. Güncel tutarlar dönem broşürlerinde yayımlanır ve sezon içinde değişebilir. Hac ile umrenin tanımları için hac nedir ve umre nedir, umrenin hükmü için umre sünnet mi farz mı sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hac farz mıdır?
Diyanet Hac İlmihali'ne göre hac farzdır ve farz oluşu Kitap, sünnet ve icmâ-ı ümmet ile sabittir; dayanak âyet Âl-i İmrân 97'dir.
Umre farz mı sünnet mi?
Mezhebe göre değişir. Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre müekked sünnet, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre farzdır; bazı Hanefî bilginler vacip olduğu görüşündedir.
Hac ne zaman yapılır?
Diyanet'in resmî fetvasına göre hac ayları şevvâl ve zilkade aylarının tamamı ile zilhicce ayının ilk on günüdür. Arafat vakfesi arefe günü (9 Zilhicce) yapılır.
Umre her zaman yapılabilir mi?
Umre için belirlenmiş bir zaman yoktur. Hanefî mezhebine göre arefe günü sabahından bayramın dördüncü günü güneş batıncaya kadar umre yapmak tahrîmen mekruhtur; diğer üç mezhepte yılın her günü yapılabilir.
Haccın farzları kaçtır?
Mezhebe göre değişir. Hanefî'de bir şart ve iki rükün (ihram; Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı), Şâfiî'de altı rükün, Mâlikî ve Hanbelî'de dört rükün sayılır.
Umrede Arafat vakfesi var mı?
Hayır. Arafat vakfesi haccın rüknüdür; umrede Arafat, Müzdelife ve Mina menâsiki bulunmaz.
Umrede şeytan taşlanır mı?
Hayır. Şeytan taşlama haccın menâsikindendir. Hacda birinci gün 7, sonraki her gün 21 taş atılır ve cemreler küçük, orta, büyük sırasıyla taşlanır.
Umrede vedâ tavafı yapılır mı?
Hayır. Vedâ tavafı Hanefî mezhebinde haccın vaciplerindendir; umrenin parçası değildir.
Hac vizesiyle umre, umre vizesiyle hac yapılabilir mi?
Hac için ayrı bir hac vizesi gerekir ve bu vize Hac ve Umre Bakanlığı üzerinden alınır. Turizm e-vizesi veya umre vizesi hac için geçerli değildir.
Hac için kura gerekiyor mu?
Evet, Türkiye'de hac organizasyonu ön kayıt ve kura sistemiyle yürütülür. Umre için kura yoktur.
Umre için sağlık raporu isteniyor mu?
Diyanet umre broşürünün kayıt akışında sağlık raporu şartı bulunmaz. Sağlık yeterliliği (istitaat) beyanı hac belgesine özgüdür ve umreye taşınmamalıdır.
Hac ile umre aynı yolculukta yapılabilir mi?
Kıran ve temettü hac çeşitlerinde umre ile hac birlikte yapılır. Temettüde önce umre yapılır, ihramdan çıkılır, sonra hac için yeniden ihrama girilir; her ikisinde de hedy (şükür kurbanı) vaciptir.
Sonuç
Hac ile umre arasındaki fark, "büyük ibadet – küçük ibadet" gibi kaba bir ayrımdan ibaret değildir. Fark; hükümde, zamanda, rükünlerde ve idarî süreçte somut biçimde ortaya çıkar. Umre ihram, tavaf, sa'y ve tıraştan oluşurken hac bunlara Arafat, Müzdelife, Mina, şeytan taşlama ve vedâ tavafını ekler.
Karar verirken önce kendi şartlarınızı, sonra takviminizi ve fiziksel durumunuzu değerlendirin. Fıkhî sorularınız için Diyanet İşleri Başkanlığı'na başvurun; program ve tarih seçenekleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı — Hac İlmihali · TDV İslâm Ansiklopedisi — Hac maddesi · Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri
📞 Rezervasyon ve bilgi için: +90 546 910 20 72
